ΤΕΙ Κρήτης
Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας
Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ 
Πρόγραμμα Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης   "Βιολογική Γεωργία" Ενέργεια 3.4.γ

Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στους φίλους και συναδέλφους που συνέβαλαν στην ολοκλήρωση αυτής της εργασίας.
Τον κο Κ. Μπουγιούρη που την επιμελήθηκε, τον κο Μ. Δασκαλαντωνάκη για την πολύτιμη βοήθεια του και τον κο Μ. Φλουρή.
Επίσης τους κους Γ. Κτιστάκη και Σ. Βαρδάκη για τις πληροφορίες που μου έδωσαν.

Α. Φραγγελάκη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ

1.1. Τι είναι κομποστοποίηση - Τι ονομάζεται compost.
1.2. Υλικά που προτιμούνται ή αποφεύγονται για την κομποστοποίηση.

2. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

3. ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

4. ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

5. ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΤΗΣ GRECOTEL ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ.

    5.1. Συλλογη των υλικων από τους χώρους των ξενοδοχείων.
    5.2. Πηγες οργανικων υλικων απο αλλες μη ξενοδοχειακες δραστηριοτητες
        5.2.1. Φύκια
        5.2.2. Ελαιόφυλλα
       5.2.3. Κοπριά αλόγων και λοιπών ζώων
       5.2.4. Πριονίδι
       5.2.5. Συνολική ποσότητα υλικών προς κομποστοποίηση

          5.3. Διαχωρισμος των υλικων στο χωρο κομποστοποιησης.

            5.4. Θρυμματισμος και αναμειξη υλικων

            5.5. Δημιουργια σωρων κομποστοποιησης

            5.6. Αναμειξη σωρων κομποστοποιησης.

6. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΠΑΛΙΟ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΗ

7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

8. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ COMPOST ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΙ Η ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ GRECOTEL.

    8.1. ΕΦΑΡΜΟΓΗ COMPOST ΣΤΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ ΤΩΝ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΤΗΣ GRECOTEL.ΕΦΑΡΜΟΓΗ COMPOST ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΛΑΧΑΝΙΚΑ.

9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Βιβλιογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μία διαπίστωση που μπορεί να γίνει από όποιον κατοικεί στην περιοχή του Ρεθύμνου είναι ότι κάθε χρόνο παράγονται ή δημιουργούνται χιλιάδες κυβικά μέτρα οργανικών υπολειμμάτων από διάφορες διαδικασίες, φυσικές ή ανθρωπογενείς. Ελαιόφυλλα από τη λειτουργία των ελαιοτριβείων, πριονίδι από τη λειτουργία των εργοστασίων κοπής ξύλου, υπολείμματα καλλιεργειών από θερμοκήπια ή υπαίθριες καλλιέργειες, υπολείματα από τη διαχείριση δημοτικών κήπων ή ξενοδοχειακών μονάδων, κοπριές από ενσταυλισμένα ζώα, φύκια που εκβράζονται στις παραλίες από τη θάλασσα, και άλλα.

Με μόνη εξαίρεση τις κοπριές οι οποίες εφαρμόζονται συνήθως στους αγρούς, υπάρχει έλλειψη τρόπων διαχείρισης των οργανικών υπολειμμάτων. Οι μεγάλες ποσότητες από φυτικά υλικά (χόρτα, κλαδιά, υπολείμματα από καλλιέργειες) που παράγονται κυρίως από καλλιέργειες ή τη διαχείριση κήπων (δημοτικών ή ξενοδοχειακών) καταλήγουν να δημιουργούν προβλήματα, όπως μυρωδιές, εστίες μολύνσεως και κατάληψη χώρου. Για να λυθούν τα προαναφερθέντα προβλήματα, τα φυτικά υπολείμματα καίγονται ή μεταφέρονται (με υπολογίσιμο κόστος) στο ΧΥΤΑ Ρεθύμνου. Τα υλικά αυτά με μικρή δαπάνη θα μπορούσαν να μετατραπούν σε οργανική ουσία πολύτιμη για το έδαφος, συμβάλλοντας σε καθαρότερο περιβάλλον και στη μείωση της χρήσης χημικών λιπασμάτων, η αλόγιστη χρήση των οποίων είναι υπεύθυνη για τον ευτροφισμό των ποταμών και των λιμνών μας.

Σκοπός αυτής της εργασίας είναι να περιγράψει τους εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης των οργανικών υπολειμμάτων που αυτή τη στιγμή εφαρμόζονται στην περιοχή του Ρεθύμνου από διάφορα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά), να τους σχολιάσει και να εξετάσει κάποιες από τις χαρακτηριστικές ιδιότητες των προϊόντων κομποστοποίησης που παράγονται.

1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ

1.1. Τι είναι κομποστοποίηση - Τι ονομάζεται compost.

Οι ανθρώπινες ενέργειες που έχουν σκοπό να επιταχύνουν και να καθοδηγήσουν τις φυσικές διεργασίες της βιοαποδόμησης των οργανικών υπολειμμάτων έχει επικρατήσει να ονομάζεται διεθνώς κομποστοποίηση (composting).

Οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες κομποστοποίησης έγιναν στην Ινδία την δεκαετία του 1920 από τον Άγγλο γεωπόνο Sir Albert Howard. Από τότε στη Δ. Ευρώπη και στην Αμερική αναλαμβάνονται ερευνητικές και επιχειρησιακές δραστηριότητες στην κατεύθυνση της χρησιμοποίησης διαφόρων υλικών ποικίλων προελεύσεων για την παραγωγή compost.

Compost ονομάζεται το οργανικό υλικό που προέρχεται από την διαδικασία της κομποστοποίησης οργανικών υπολειμμάτων.

Το compost είναι ένα προϊόν με μεγάλη γεωργική αξία. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα οργανικό λίπασμα με εδαφοβελτιωτικές ικανότητες. Όταν προστεθεί στην καλλιέργεια δεν ανταγωνίζεται το άζωτο με τα φυτά, είναι απαλλαγμένο δυσοσμιών. Τα compost περιέχουν συνήθως 2 % άζωτο, 0,5 - 1 % φώσφορο και περίπου 2 % κάλιο. Αν κατά την κομποστοποίηση γίνει προσθήκη P και Κ, τα ποσοστά είναι υψηλότερα. Το άζωτο αποδεσμεύεται και είναι διαθέσιμο στα φυτά με αργό ρυθμό.

Οι αρχές και ο τρόπος κομποστοποίησης αναφέρονται σε διάφορες πηγές (βιβλιογραφία).

1.2. Υλικά που προτιμούνται ή αποφεύγονται για την κομποστοποίηση.

Στη συγκεκριμένη εργασία εξετάζεται κυρίως η κομποστοποίηση υλικών που προέρχονται από ξενοδοχειακές επιχειρήσεις. Έτσι από την λειτουργία ενός ξενοδοχείου προκύπτουν τα παρακάτω οργανικά υπολείμματα τα οποία μπορούν να κομποστοποιηθούν.

    1. Από τους κήπους των ξενοδοχείων.
    1. Από την λειτουργία της κουζίνας των ξενοδοχείων.
    1. Από την λειτουργία της υποδοχής και των δωματίων.
    1. Από άλλα τμήματα του ξενοδοχείου όπως το τμήμα της συντήρησης.

Μαζί με τα παραπάνω υλικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κομποστοποίηση και άλλα υλικά που είναι εύκολο να εντοπιστούν στην περιοχή:

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ανόργανα υλικά που δεν αποσυντίθενται και μερικά οργανικά που η αποσύνθεση τους δημιουργεί δυσάρεστες οσμές ή κινδύνους υγιεινής στο compost : π.χ. πέτρες, μεταλλικά αντικείμενα, πλαστικά, γυαλί, τυπωμένο χαρτί, υπολείμματα φαγητών που περιέχουν λίπη, κρέας, κόκκαλα, καθώς και τα υλικά καθαρισμού.

Τα υπολείμματα συμβατικών καλλιεργειών (όπως τομάτας, αγγουριού, κολοκυθιού, κλπ) πρέπει να αποφεύγονται διότι στις ρίζες τους ίσως να υπάρχουν νηματώδεις και ίσως το υπέργειο τμήμα να είναι προσβεβλημένο από μύκητες (π.χ. ωίδιο). Τα οποία μπορούν να μολύνουν με σπόρια το compost που θα παραχθεί. Επίσης όταν στις καλλιέργειες υπάρχουν υπολείμματα φυτοφαρμάκων εμποδίζεται η ανάπτυξη των μικροοργανισμών της αποσύνθεσης.

Αποφεύγονται φλούδες εσπεριδοειδών σε μεγάλες ποσότητες διότι λόγω της μεγάλης οξύτητας που έχουν εμποδίζουν την ανάπτυξη ορισμένων μικροοργανισμών της χώνευσης, καθώς και οι πευκοβελόνες και όλα τα προϊόντα άλεσης των κλαδιών από όλα τα πευκοειδή επειδή χωνεύονται δύσκολα. Επίσης δεν επιτρέπεται η χρήση υλικών που έχουν σχέση με την ανθρώπινη σωματική δραστηριότητα (ούρα, κόπρανα), ή και με κατοικίδια ζώα, λόγω του φόβου μόλυνσης με επικίνδυνα παθογόνα.

 

2. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Τα προς κομποστοποίηση υλικά τεμαχίζονται και τοποθετούνται σε σωρούς. Υπάρχουν δύο κύριες κατηγορίες συστημάτων κομποστοποίησης: 1) Τα συστήματα κλειστού τύπου και 2) Τα συστήματα ανοικτού τύπου.

1. Συστήματα κλειστού τύπου.

Είναι συστήματα στα οποία τα ψιλοτεμαχισμένα υλικά προωθούνται σε βιοαντιδραστήρες όπου μετά την επεξεργασία τους οδηγούνται σε συστήματα ανοιχτού τύπου για παραπέρα σταθεροποίηση. Είναι οικονομικά συμφέρουσες μόνο για βιομηχανικές μονάδες, ενώ στην παρούσα εργασία μας ενδιαφέρει ένα σύστημα χαμηλού κόστους κατάλληλο για μη βιομηχανική αξιοποίηση.

2. Συστήματα ανοιχτού τύπου.



Σχήμα 1 Γραμμές πρισματικής διατομής για κομποστοποίηση σε συστήματα ανοιχτού τύπου

 

Είναι συστήματα καταλληλότερα για μικρές μονάδες και για μεμονωμένους παραγωγούς. Χωρίζονται σε συστήματα με δυναμικό αερισμό και σε συστήματα με στατικό αερισμό.

Στα συστήματα ανοιχτού τύπου τα ψιλοτεμαχισμένα υλικά στοιβάζονται είτε σε σωρούς είτε σε γραμμές πρισματικής διατομής (όπως φαίνεται στο σχήμα 1). Οι σωροί αυτοί αναδεύονται περιοδικά και μετά από 3 - 5 μήνες όταν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία, το compost αφού πρώτα κοσκινιστεί (για να αφαιρεθούν τυχόν χονδρόκοκκα ή αδρανή υλικά), σακιάζεται και οδηγείται στην κατανάλωση.

 

3. ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Οι παράγοντες που επηρεάζουν το φαινόμενο της βιοαποικοδόμησης είναι βιολογικοί και χημικοί. Σαν σπουδαιότεροι αναφέρονται οι παρακάτω:

  1. Η μικροχλωρίδα που φυσιολογικά υπάρχει στα οργανικά υπολείμματα προερχόμενη από το έδαφος, τον αέρα και το νερό.
  2. Το μέγεθος των τεμαχιδίων: Το άριστο μέγεθος των υλικών είναι μεταξύ 1,5 και 7,5 cm περίπου. Το μέγεθος του υλικού επηρεάζει σημαντικά τη μικροβιακή δραστηριότητα αφού ο θρυμματισμός αυξάνει την επιφάνεια όπου δρουν τα μικροβιακά ένζυμα και μειώνει τα κενά αέρα. Το αρχικό μέγεθος επίσης επηρεάζει αναλογικά την κοκκομετρική σύσταση του τελικού προϊόντος.
  3. Η υγρασία: Το άριστο επίπεδο διαφέρει ανάλογα με την κατηγορία του υλικού που χρησιμοποιείται. Για την διατήρηση αερόβιων συνθηκών απαιτείται το 30% των πόρων να καταλαμβάνεται από αέρα, επομένως η υγρασία δεν πρέπει να υπερβαίνει το 70%. Για τα λεπτόκοκκα υλικά η υγρασία είναι στο 45% σε υγρή βάση ενώ για τα χονδρόκοκκα μέχρι και 60%.
  4. Η σχέση άνθρακα / άζωτο (C/N): Η άριστη τιμή της σχέσης C/N στο υλικό χώνευσης είναι 30/1. Διάφορα άλλα χαρακτηριστικά μερικών ακατέργαστων υλικών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κομποστοποίηση φαίνονται στον πίνακα 1 (επόμενη σελίδα).
  1. Η ενεργός οξύτητα (pH): Η τιμή του pH επηρεάζει το φάσμα των μικροοργανισμών που αναπτύσσονται. Άριστο pH είναι το ελαφρά αλκαλικό επειδή ευνοεί την δράση των βακτηρίων χωρίς να περιορίζει σημαντικά εκείνη των μυκήτων.
  2. Η θερμοκρασία: Αφού διαμορφωθεί ο σωρός, η αύξηση της θερμοκρασίας φανερώνει έναρξη της μικροβιακής δραστηριότητας. Τα πρώτα δύο ή τρία 24ώρα, η θερμοκρασία αυξάνει και μπορεί να υπερβεί τους 70 ° C και να διατηρηθεί για αρκετές μέρες. Μια θερμοκρασία γύρω στους 55 ° C - 60 ° C είναι απαραίτητη για ένα χρονικό διάστημα (Α΄ φάση) επειδή οδηγεί σε μερική αποστείρωση του υλικού. Κατά τη Β΄ φάση, η βέλτιστη θερμοκρασία κομποστοποίησης βρίσκεται ανάμεσα στους 30 ° C - 37 ° C, ενώ αν μειωθεί κάτω από τους 20 ° C η αποσύνθεση επιβραδύνεται.
  3. Ο αερισμός: Η βιοδιάσπαση είναι αερόβια διεργασία γι’ αυτό οι οργανισμοί που συμμετέχουν πρέπει να εφοδιάζονται με το απαραίτητο οξυγόνο. Αν εκτραπεί η ζύμωση σε αναερόβια, εκλύονται από τον σωρό δύσοσμα αέρια όπως υδρόθειο, μεθάνιο, αμμωνία. Σ’ αυτό το σημείο γίνεται επέμβαση με αερισμό του σωρού. Αυτό γίνεται είτε με το γύρισμα του σωρού είτε με διοχέτευση αέρα υπό πίεση στην βάση του ή ακόμα με απορρόφηση των εγκλωβισμένων αερίων στη μάζα του υλικού και την αντικατάσταση με ατμοσφαιρικό αέρα.

 

4. ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
Η διαδικασία της κομποστοποίησης για να ολοκληρωθεί περνά από τέσσερις φάσεις όπως
φαίνεται στο διάγραμμα 1.


 

Η πρώτη φάση είναι η φάση της αποικοδόμησης. Δραστηριοποιούνται κυρίως τα βακτήρια και αρχίζουν οι αποικοδομήσεις των εύκολα διασπώμενων ουσιών. Σ’ αυτή τη φάση έχουμε μεγάλη αύξηση της θερμοκρασίας που μπορεί να φτάσει τους

60 ° C - 65 ° C ή και περισσότερο.

Σύντομα η θερμοκρασία πέφτει κάτω από τους 50 ° C και σηματοδοτεί την είσοδο στη δεύτερη φάση του μετασχηματισμού. Η θερμοκρασία παραμένει για μεγάλο διάστημα μεταξύ 45 ° C και 30 ° C, ενώ οι μύκητες αναλαμβάνουν τον πρωτεύοντα ρόλο στη διάσπαση των πιο σταθερών ουσιών (ημικυτταρίνες, κυτταρίνες).

Με την πάροδο 2- 3 μηνών, όταν η θερμοκρασία κατέλθει κάτω από τους 30 ° C ξεκινά η τρίτη φάση της οικοδόμησης, κατά την οποία οικοδομούνται οι χουμικές ενώσεις (χουμικά, φουλβικά οξέα, χουμίνη). Εισέρχονται στον σωρό έντομα, αραχνοειδή και ο κόκκινος γαιοσκώληκας (Eisenia foetida) του οποίου ο ρόλος είναι σημαντικός στην παραγωγή των σταθερών χουμικών ενώσεων.

Στην τελευταία φάση της σταθεροποίησης, εξισώνεται η θερμοκρασία του σωρού με αυτή του περιβάλλοντος.

Για την ολοκλήρωση των τεσσάρων φάσεων στο σωρό απαιτούνται από 3 έως 6 μήνες ανάλογα με το πόσες ανακινήσεις έχουν γίνει.

 

 

5. ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΤΗΣ GRECOTEL ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ.

5.1. Συλλογη των υλικων από τους χώρους των ξενοδοχείων.

Τον Ιανουάριο του 1995 ένας αγρός ιδιοκτησίας της οικογενείας Δασκαλαντωνάκη (ιδιοκτήτες της εταιρίας Grecotel) που βρίσκεται κοντά στα ξενοδοχεία της εταιρείας, επιλέχτηκε για την εναπόθεση όλων


Πλαίσιο 1: Εναπόθεση των οργανικών υπολειμμάτων στο χώρο κομποστοποίησης.
Εχει προηγηθεί ο διαχωρισμός τους από άλλα υλικά που δε μπορούν να κομποστοποιηθούν.


των οργανικών υπολειμμάτων από τις κουζίνες και τους κήπους των ξενοδοχείων (ΠΛΑΙΣΙΟ 1).

Στην εισαγωγή αναφέρθηκαν τα είδη των υπολειμμάτων από την λειτουργία των διαφόρων τμημάτων των ξενοδοχείων τα οποία χρησιμοποιούνται για κομποστοποίηση.

Τα οργανικά υπολείμματα από τις κουζίνες αποτελούν το 3 - 5 % του συνόλου των οργανικών υπολειμμάτων. Το ποσοστό αυτό είναι πολύ μικρό. Τα υπολείμματα αυτά απαρτίζονται από τα μη εδώδιμα μέρη των λαχανικών που προορίζονται για σαλάτες, από βρασμένα ζυμαρικά (χωρίς λάδι), σάπια φρούτα, φίλτρα καφέ, φακελάκια με τσάι και τσόφλια αυγών. Τα υπολείμματα των σαλατών αποφεύγονται επειδή το ελαιόλαδο που περιέχουν ευνοεί τις αναερόβιες συνθήκες και προσελκύει τρωκτικά.

Σημαντικό ρόλο στη διαδικασία συλλογής των υπολειμμάτων τόσο από τις κουζίνες, όσο και από τους κήπους, είναι η επιμόρφωση του προσωπικού, στο πώς να συλλέγουν και πώς να διαχωρίζουν τα υλικά που μπορούν να κομποστοποιηθούν καθώς και πώς να τα εναποθέτουν στον ειδικό χώρο παραγωγής compost, αφού γίνει ο διαχωρισμός. Είναι σημαντικό να πραγματοποιείται ο λεγόμενος διαχωρισμός στην πηγή, (δηλαδή στον κήπο των ξενοδοχείων) ο οποίος είναι ουσιαστικός και σε οποιαδήποτε διαδικασία ανακύκλωσης άλλων υλικών όπως αλουμίνιο, χαρτί, κ.λ.π. Για παράδειγμα, οι κηπουροί τοποθετούν το κουρεμένο γρασίδι σε σακούλες και τα κλαδιά χωριστά. Τα υπολείμματα της κουζίνας τοποθετούνται σε διακεκριμένα δοχεία και ακολούθως μεταφέρονται στο χώρο κομποστοποίησης.

(Φωτογραφία εναπ. Οργαν. Υπολειμ.)

5.2. Πηγες οργανικων υλικων απο αλλες μη ξενοδοχειακες δραστηριοτητες

Έχει εκτιμηθεί ότι τα τέσσερα ξενοδοχεία της Grecotel στο Ρέθυμνο (Creta Palace, Rythimna Beach, El Greco, Porto Rethymno) παράγουν μια ποσότητα περίπου 1600 m3 οργανικών υπολειμμάτων από τους κήπους. Τα υπολείμματα αυτά απαρτίζονται κυρίως από κουρεμένο γρασίδι, κλαδιά δένδρων και θάμνων και άλλα είδη φυτικού υλικού.

Στον επόμενο πίνακα φαίνονται οι ποσοστιαίες αναλογίες του γκαζόν και των κλαδιών (ξυλώδη και ημιξυλώδη μέρη) στη διάρκεια του χρόνου. Τον Ιανουάριο δεν συλλέγονται υλικά επειδή το προσωπικό των κήπων έχει άδεια.

2ος

3ος

4ος

5ος

6ος

7ος

8ος

9ος

10ος

11ος

12ος

Μ.Ο. ΜΗΝΩΝ

Γκαζόν

0%

20%

40%

80%

80%

80%

80%

60%

40%

20%

0%

45,45%

Κλαδιά κ.λ.π.

100%

80%

60%

20%

20%

20%

20%

40%

60%

80%

100%

54,55%

Ξυλώδη μέρη

100%

66%

34%

0%

0%

0%

0%

0%

66%

66%

100%

39,45%

Ημιξυλώδη μέρη

0%

34%

66%

100%

100%

100%

100%

100%

34%

34%

0%

60,55%

* Τα παραπάνω ποσοστά ισχύουν για όλα τα ξενοδοχεία

Για να εμπλουτιστεί το τελικό προϊόν με άλλα θρεπτικά συστατικά καθώς και για να ρυθμιστεί η σχέση C/N, εκτός από τα προαναφερθέντα υλικά χρησιμοποιούνται φύκια, ελαιόφυλλα (φρέσκα ή παλαιά) και κοπριά (αλογίσια) και πριονίδι.

5.2.1. Φύκια
Τα φύκια είναι μια πολύτιμη πηγή λιπαντικών στοιχείων και υπάρχουν άφθονα στις παραλίες του Ρεθύμνου, ειδικά στη μεγάλη παραλία που εκτείνεται κατά μήκος της πόλης. Ο Δήμος Ρεθύμνου συλλέγει και απορρίπτει κάθε χρόνο σαν σκουπίδια μεγάλες ποσότητες φυκιών. Τις ποσότητες αυτές θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει σαν συστατικό για παραγωγή
compost. Εκτιμάται ότι η ποσότητα φυκιών που απορρίπτεται είναι πάνω από 100 φορτηγά ανά έτος. Κάθε φορτηγό έχει χωρητικότητα 10 m3, επομένως η απώλεια είναι 1000 m3 υλικού ετησίως. Τα φύκια συλλέγονται από την παραλία μετά το τέλος των χειμερινών θαλασσοταραχών και πριν την έναρξη της τουριστικής περιόδου, δηλ. περί τα τέλη Μαρτίου. Ο Δήμος αναθέτει σε εργολάβο τον καθαρισμό των ακτών, ο οποίος δεν εκτιμά την μεγάλη αξία των φυκιών σε θρεπτικά συστατικά και τα απορρίπτει οπουδήποτε.

Ένα μεγάλο μειονέκτημα για να χρησιμοποιηθούν αυτά τα φύκια για κομποστοποίηση είναι η ποσότητα ξένων υλών που περιέχουν, όπως πέτρες, καλάμια, κ.λ.π.

Η Grecotel επιλέγει τη συλλογή των φυκιών από τις παραλίες κοντά στα ξενοδοχεία της και την κομποστοποίησή τους (ΠΛΑΙΣΙΟ 2).


Πλαίσιο 2: Ποσότητες φυκιών που έχουν συλλεχθεί από τις ακτές
των ξενοδοχείων της
GRECOTEL για χρήση προς κομποστοποίηση.

 

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ-ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΦΥΚΙΩΝ. Τα φύκια που εκβράζονται στις περισσότερες παραλίες της Ελλάδας ανήκουν στο είδος Posidonia oceanica (έχει ριζώματα παχιά, καλυμμένα με καφέ ινώδεις προεξοχές-τα απομεινάρια των νεκρών φύλλων), μερικές φορές και στο είδος Zostera marina (ριζώματα λεπτά, χωρίς ινώδη επικάλυψη), και τα δύο της οικογενειας Posidoniaceae. Αυτά τα φύκια αποτελούν πολύτιμο υλικό για κομποστοποίηση αφού είναι πλούσια σε ουσίες και στοιχεία που δεν βρίσκονται εύκολα σε άλλα οργανικά υπολείμματα. Τέτοια είναι: ιώδιο, βόριο, χαλκός, μαγνήσιο, σίδηρος, θείο, ασβέστιο, ψευδάργυρο, μολυβδαίνιο, μαγγάνιο, κοβάλτιο. Επίσης περιέχει ρυθμιστές αύξησης (αμπσισικό οξύ (ΑΒΑ), ινδολοξικό οξύ (ΙΑΑ), γιββερελίνες, κυτοκινίνες, αδενοσίνη, ζεατίνη, άλλες αυξίνες), αμινοξέα (γλουταμινικό οξύ, ασπαρτικό οξύ, αργινίνη, αλανίνη, γλυκίνη, λευκίνη, λυσίνη, βαλίνη, σερίνη, φαινυλαλανίνη, ισολευκίνη, ιστιδίνη, προλίνη, θρεονίνη, τυροσίνη, μεθιονίνη και κυστίνη). Περιέχει υδατάνθρακες (μαννιτόλη, αλγινικό οξύ, λαμιναρίνη). Στα κύρια θρεπτικά στοιχεία η σύσταση είναι: αζωτο 1%, φώσφορος 0,05%, κάλιο 10% (πηγή για τα παραπάνω: κοίτα 1).

Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι ένας τόννος φύκια περιέχει 4 κιλά αζωτούχες ενώσεις, 1 κιλό φωσφορικό οξύ, 11 κιλά κάλιο, 18 κιλά χλωριούχο νάτριο και περίπου 200 κιλά οργανικής ουσίας (πηγή 2).

ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. Στη GRECOTEL γίνεται η συγκομιδή των φυκιών κατά τη διάρκεια λειτουργίας των ξενοδοχείων (Απρίλιος-Νοέμβριος). Κάθε χρόνο συγκομίζονται περίπου 400-500 κ.μ. φύκια (περίπου το 25% του συνολικού όγκου οργανικής ουσίας που μετατρέπεται σε φυτόχωμα). Η συγκομιδή από την παραλία γίνεται από εργάτες ή με μηχανήματα. Στη δεύτερη περίπτωση συγκομίζεται και ένα ποσοστό (5-10%) άμμου ή μικρών χαλικιών το οποίο δεν είναι επιθυμητό γιατί αυξάνει την αλατότητα του συνολικού όγκου. Τα φύκια εναποτίθενται στο χώρο κομποστοποίησης και καλύπτονται με χώμα μέχρι να χρησιμοποιηθούν. Ενδείκνυται να κομποστοποιούνται τα φύκια αμέσως μετά τη συγκομιδή. Αν αφεθούν να ξεραθούν, τότε χάνουν πολλά από τα συστατικά τους. Αν μάλιστα δεχθούν και τις βροχές του χειμώνα, πολλά από τα θρεπτικά συστατικά, ιδιαίτερα τα ευκολοδιάλυτα άλατα καλίου, ξεπλένονται και χάνονται. Η ξήρανση των φυκιών πρέπει να γίνεται σε στεγανή πλατφόρμα που συγκρατεί την υγρασία. Σ’ αυτή την περίπτωση πρέπει να προστατεύεται από τη βροχή. Στη GRECOTEL τα φύκια κομποστοποιούνται αμέσως μετά τη συγκομιδή για δύο λόγους: α) επειδή δεν υπάρχουν οι δυνατότητες ιδανικής ξήρανσης και β) για να μην υπάρχουν απώλειες σε θρεπτικά συστατικά.. Με την άμεση κομποστοποίηση λύνεται και το πρόβλημα της υψηλής αλατότητας που περιέχουν τα φύκια, η οποία μπορεί να αποτελέσει μεγάλο πρόβλημα στις καλλιέργειες αν δεν προσεχτεί. Αν μετά το τέλος της κομποστοποίησης διαπιστωθεί (με αναλύσεις) υψηλή αλατότητα που οφείλεται σε ιόντα χλωρίου, τότε απλώνεται το κομπόστ στο έδαφος, ποτίζεται καλά για να ξεπλυθούν τα άλατα και στη συνέχεια χρησιμοποιείται.

Τα φύκια μπορούν να ενσωματωθούν στο έδαφος χωρίς να κομποστοποιηθούν, αλλά αυτό πρέπει να γίνει αμέσως μετά τη συγκομιδή, και έγκαιρα πριν την εποχή των βροχών, ώστε με τις βροχές να απομακρυνθούν τα επικίνδυνα άλατα που μπορούν να κάνουν ζημιά στο έδαφος (πηγή για τα παραπάνω: 2).

 

5.2.2. Ελαιόφυλλα

Άλλη σημαντική πηγή οργανικού υλικού είναι τα ελαιόφυλλα, που προέρχονται από τα ελαιουργεία (ΠΛΑΙΣΙΟ 3). Όταν ο ελαιόκαρπος μεταφέρεται στα ελαιοτριβεία λόγω του τρόπου συγκομιδής περιέχει


Πλαίσιο 3: Τα ελαιόφυλλα που πετιούνται από πολλά ελαιουργία είναι
άριστο υλικό για προσθήκη στην

 

ένα ποσοστό φύλλων. Επειδή η απομάκρυνση των φύλλων είναι επιβεβλημένη, αφού ο καρπός εισαχθεί στη λεκάνη τροφοδοσίας, οδηγείται στο αποφυλλωτήριο όπου αφαιρούνται τα φύλλα. Τα ελαιόφυλλα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή compost πρέπει να προέρχονται από βιολογικούς ελαιώνες.

Στους συμβατικούς ελαιώνας όπου η καταπολέμηση του δάκου πραγματοποιείται με δολωματικούς ψεκασμούς, τα ελαιόφυλλα που προέρχονται από αυτούς θεωρούνται απαλλαγμένα οργανοφωσφορικών υπολειμμάτων. Έτσι χρησιμοποιούνται και αυτά για κομποστοποίηση. Τον χρόνο που η Grecotel συλλέγει τα ελαιόφυλλα από τα ελαιουργεία, η ζύμωση τους έχει ξεκινήσει στον σωρό που τοποθετούνται εξωτερικά. Καθώς ο φορτωτής σηκώνει τα φύλλα για να τα τοποθετήσει στο φορτηγό και να μεταφερθούν στον ειδικό χώρο κομποστοποίησης εμφανίζεται το λευκό μυκήλιο των ακτινομυκήτων. Περίπου 600 m3 ελαιόφυλλων καταναλώνονται ετησίως από την Grecotel για παραγωγή compost.

5.2.3. Κοπριά αλόγων και λοιπών ζώων

Κατά την παραγωγή κομπόστ η εταιρία GRECOTEL


Πλαίσιο 4: Αλογίσια κοπριά που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για
προσθήκη στην παραγωγή κομπόστ.

χρησιμοποιεί επίσης κοπριά από ιπποφορβεία (ΠΛΑΙΣΙΟ 4). Η κοπριά των αλόγων λόγω του τρόπου που παράγεται είναι απαλλαγμένη από σπόρους ζιζανίων. Σε κάθε κελί αλόγου τοποθετείται ένα στρώμα άχυρο στο δάπεδο όπου συγκεντρώνονται οι αφοδεύσεις του ζώου. Κατά τον καθαρισμό του δαπέδου συλλέγεται η κοπριά με το άχυρο και εναποτίθενται σε εξωτερικό χώρο του ιπποφορβείου. Επίσης τα άλογα τρέφονται με άχυρο το οποίο δεν περιέχει σπόρους ζιζάνιων, άρα και τα απορρίμματα του είναι καθαρά. Χρησιμοποιείται ακόμα αγελαδινή κοπριά όχι όμως από αγελάδες εντατικής εκτροφής. Στο Ρέθυμνο λόγω ύπαρξης χοιροτροφικών μονάδων και ιδιαίτερα της CRETA FARM υπάρχει άφθονη κοπριά χοίρων. Τα αντιβιοτικά που τυχόν υπάρχουν στην κοπριά, κατόπιν βιολογικού καθαρισμού που υπόκεινται τα λύματα περιέχονται σε ελάχιστες ποσότητες και έτσι δεν δημιουργούν πρόβλημα στο compost. Τέλος στον νομό μας υπάρχει και αιγοπρόβεια κοπριά που όμως λόγω της εκτατικής εκτροφής των ζώων περιέχει σπόρους ζιζανίων. Αν κατά την κομποστοποίηση η θερμοκρασία δεν αυξηθεί αρκετά υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης του αγρού ή των κήπων του ξενοδοχείου με ζιζάνια.

5.2.4. Πριονίδι

Το πριονίδι είναι ένα προϊόν διαθέσιμο από τα ξυλουργεία. Είναι σημαντικό η προέλευση του να είναι από φυσική ξυλεία, χωρίς χημικά πρόσθετα. Τα


Πλαίσιο 5: Πριονίδι από κατεργασία φυσικής ξυλείας που πρόκειται
να χρησιμοποιηθεί σαν υλικό παραγωγής

συνθετικά ξύλα όπως MDF, μελαμίνες κ.λ.π δεν δίνουν κατάλληλο για κομποστοποίηση πριονίδι.
Το πριονίδι σαν υλικό είναι μια πλούσια πηγή άνθρακα για αυτό χρησιμοποιείται όταν το μίγμα του είναι πλούσιο σε άζωτο π.χ. κουρεμένο γρασίδι.Στην Grecotel χρησιμοποιούνται περίπου 100 m3 πριονίδι σε ετήσια βάση, λόγω των μεγάλων ποσοτήτων γκαζόν που διατίθενται από τους κήπους και επειδή πρέπει να εξισορροπείται η σχέση C /N στο υλικό που θα κομποστοποιηθεί (ΠΛΑΙΣΙΟ 5).

5.2.5. Συνολική ποσότητα υλικών προς κομποστοποίηση

Αν στα 1600 m3 οργανικών υπολειμμάτων που προέρχονται από τα ξενοδοχεία προστεθούν τα φύκια, τα ελαιόφυλλα , το πριονίδι και η κοπριά συγκεντρώνονται περίπου 3000 m3 τα οποία η εταιρεία μετατρέπει σε compost κάθε χρόνο.

5.3. Διαχωρισμοσ των υλικων στο χώρο κομποστοποιησησ.

Όταν ολοκληρωθεί η εναπόθεση των υλικών στον αγρό


Πλαίσιο 6: Διαχωρισμός υλικών πλούσιων σε άνθρακα ή άζωτο στο
χώρο κομποστοποίησης. Στο βάθος φαίνεται μικρός θρυμματιστής.

 

γίνεται ένας δεύτερος διαχωρισμός. Επιλέγονται τα υλικά που είναι πλούσια σε άνθρακα και εκείνα που είναι πλούσια σε άζωτο. Τα πολύ έως ελαφρώς πράσινα μέρη των φυτών όπως το γκαζόν, τα μη αποξηραμένα φύλλα είναι πλούσια σε άζωτο, ενώ όλα τα ξερά τμήματα των φυτών και των δέντρων είναι πλούσια σε άνθρακα (ΠΛΑΙΣΙΟ 6). Η σχέση C/N καθώς και η περιεκτικότητα σε υγρασία διαφόρων υλικών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κομποστοποίηση φαίνεται στον παρακάτω πίνακα 1.

Ο δεύτερος αυτός διαχωρισμός είναι σπουδαίος διότι η ανάμειξη των υλικών πρέπει να γίνει σε συγκεκριμένες αναλογίες για να έχουμε το επιθυμητό πηλίκο C / N στο τελικό προϊόν. Κατά τον υπεύθυνο της επιχείρισης Κο Κώστα Μπουγιούρη, η σχέση C / N δεν πρέπει να είναι ίδια για όλα τα compost. Εξαρτάται από το ποια είναι η σχέση C / N που υπάρχει στο έδαφος στο οποίο θα γίνει η προσθήκη του compost.

Για παράδειγμα, αν σε κάποιο χωράφι έγινε φρεζάρισμα των ξερών χόρτων τον Ιούνιο, σε μια ξηρή περίοδο, έχει γίνει ενσωμάτωση μιας πηγής πλούσιας σε άνθρακα. Κάτω από τις υφιστάμενες συνθήκες δεν γίνεται υγιής αποικοδόμηση της οργανικής ουσίας. Η σχέση C / N στο χωράφι είναι πολύ υψηλή, επομένως το compost που θα προστεθεί πρέπει να έχει μικρή σχέση C / N, δηλ. αυξημένο ποσοστό αζώτου, για να δημιουργηθεί η ισορροπία που απαιτείται.

 

Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά μερικών ακατέργαστων υλικών.

Ακατέργαστα υλικά

Ν (% Ξ. Ο.)

C/N

Υγρασία (%)

Υπολείμματα ψαριών

6,5 - 10

4:1

80

Κοπριά πουλερικών

6,3

4:1

75

Απομεινάρια κρέατος

5,1

6:1

75

Νωπά χόρτα

4,0

12:1

95

Ξηρά χόρτα

2,4

19:1

40

Ακατέργαστα απορρίμματα

2,15

25:1

90

Αναμεμιγμένα απορ. Κήπου

2,0

20:1

80

Κοπριά βοοειδών

1,7

27:1

80

Φύκια

1,9

19:1

90

Νωπά φύλλα

1,5

30:1

80

Άχυρο βρώμης

1,05

48:1

25

Ξηρά φύλλα

1,0

45:1

40

Ακατέργαστο πριονίδι

0,25

208:1

5

Αν στον αγρό είχαν ενσωματωθεί χλωρά χόρτα το φθινόπωρο, σε μια υγρή περίοδο όπου ευνοείται η αποικοδόμηση, τότε προστίθεται ένα compost με μέτρια έως πλούσια περιεκτικότητα σε άνθρακα.

5.4. ΘΡΥΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΜΕΙΞΗ ΥΛΙΚΩΝ

Αφού συγκεντρωθούν τα οργανικά υλικά στον χώρο κομποστοποίησης κάποια μεγάλα κομμάτια


Πλαίσιο 7: Θρυμματισμός των μεγάλων κλαδιών με θρυμματιστή
παρελκόμενο από ελκυστήρα.

 

πρέπει να τεμαχιστούν σε μέγεθος μικρότερο των 7 cm για να επιτευχθεί η αποικοδόμηση τους. Ο τεμαχισμός πραγματοποιείται με ένα μηχάνημα, τον θρυμματιστή (ΠΛΑΙΣΙΟ 7).
Θεωρείται σημαντικότατη η επιτυχής επιλογή θρυμματιστή, για αυτό αναφέρονται τα παρακάτω στοιχεία που θα συμβάλλουν στην σωστή επιλογή του μηχανήματος. Ανάλογα με το υλικό (πρώτη ύλη) που χρησιμοποιούμε ο θρυμματιστής μπορεί να διαθέτει μαχαίρια, για πολύ χλωρά υλικά ή σφυριά για ξερά κλαδιά. Υπάρχει σύστημα θρυμματισμού που διαθέτει ταυτόχρονα μαχαίρια και σφυριά.
Η κίνηση στον θρυμματιστή δίνεται από γεωργικό ελκυστήρα που η ιπποδύναμη του εξαρτάται από τον τύπο του χρησιμοποιούμενου θρυμματιστή.
Στην Grecotel υπάρχει θρυμματιστής με τύμπανο ρυθμιζόμενης απορρόφησης υλικών ώστε να μην κολλάνε τα μαχαίρια από την απότομη είσοδο μεγάλης ποσότητας υλικού (ΠΛΑΙΣΙΟ 8).


Πλαίσιο 8: Στην είσοδο του θρυμματιστή υπάρχει τύμπανο
περιστρεφόμενο για την ομαλή είσοδο των υλικών στο θάλαμο

Όταν ολοκληρωθεί ο διαχωρισμός των υλικών και ο θρυμματισμός τους, τα υλικά αναμιγνύονται στην κατάλληλη αναλογία για να επιτύχομε την επιθυμητή σχέση C/N (ΠΛΑΙΣΙΟ 9).

 


Πλαίσιο 9: Ανάμειξη των υλικών κομποστοποίησης σε συγκεκριμένες αναλογίες.

 

5.5. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΩΡΩΝ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
Μετά την ανάμειξη των υλικών σε συγκεκριμένες αναλογίες ακολουθεί η δημιουργία των σωρών κομποστοποίησης. Οπως φαίνεται στο πλαίσιο 10, ο φορτωτής μεταφέρει το αναμεμιγμένο υλικό και το συσσωρεύει σε μακρείς σωρούς πρισματικής διατομής. Στη συνέχεια ο σωρός διαβρέχεται και στο τέλος της διαδικασίας διαβροχής ο σωρός καλύπτεται με λεπτό στρώμα εδάφους πάχους 2 έως 3 εκατοστά, ώστε να απομονωθούν τα εσωτερικά στρώματα και να ανέβει η θερμοκρασία στους 60-70 οC (ΠΛΑΙΣΙΟ 11). Κατά την περίοδο 1995 έως 1997 η
Grecotel χρησιμοποίησε σαν μέθοδο κομποστοποίησης τους μακριούς σωρούς οι οποίοι είναι πρισματικής μορφής με συγκεκριμένο ύψος, βάση και μήκος.

Από το 1998 οι υπεύθυνοι της εταιρείας αποφάσισαν τη διακοπή της εφαρμογής των μακριών σωρών και τον σχηματισμό λοφοειδών σωρών κομποστοποίησης (ΠΛΑΙΣΙΟ 12).
wpe5.jpg (38377 bytes)

 

Οι λοφοειδείς σωροί είναι κώνοι με βάση κύκλο διαμέτρου 6 - 8 μέτρα και ύψους 3 - 4 μέτρα ανάλογα με την ποσότητα των υλικών. Ο όγκος κάθε σωρού κυμαίνεται στα 120 έως 130 m3. Για την ολοκλήρωση της κυμαίνεται στα 120 έως 130 m3. Για την ολοκλήρωση της κομποστοποίησης γίνονται συνήθως 3 αναστροφές του σωρού και 7 - 8 φορές διαβροχή.

Μετά τα πειράματα δύο ετών και σε συνεργασία με Αμερικανούς επιστήμονες (οι οποίοι εφαρμόζουν τη μέθοδο των σωρών 10 χρόνια) διαπιστώθηκε ότι ο σχηματισμός λοφοειδών σωρών έχει περισσότερα πλεονεκτήματα έναντι των πρισματικών σωρών: α) Είναι πιο οικονομική μέθοδος επειδή απαιτεί λιγότερα εργατικά. β) Η εκτεθειμένη επιφάνεια των υλικών είναι μικρότερη και έτσι υφίστανται λιγότερες εξωτερικές επιδράσεις. Υπό ξηρικές συνθήκες ξηραίνονται λιγότερο και άρα η υγρασία του σωρού αξιοποιείται καλύτερα.


wpe6.jpg (27088 bytes)

 

5.6. ΑΝΑΜΕΙΞΗ ΣΩΡΩΝ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ.

Η συγκέντρωση του αζώτου στο σωρό είναι σημαντική για την έναρξη της κομποστοποίησης. Αν το άζωτο δεν είναι αρκετό η διαδικασία δεν ξεκινά, παράδειγμα σωροί από πριονίδι μετά από δυο χρόνια δεν είχαν αποικοδομηθεί (λόγω απουσίας του αζώτου).

wpe7.jpg (33132 bytes)


Η ανάδευση των πρισματικών σωρών πραγματοποιούνταν αρχικά κάθε 7 έως 10 ημέρες, όμως λόγω του μεγάλου όγκου του για οικονομικούς λόγους και λόγω του ότι δεν υπάρχει περιορισμός χώρου, η ανάστροφη γίνεται τώρα κάθε 20 έως 25 ημέρες (το ίδιο ισχύει και για τους λοφοειδείς σωρούς). Για να επιτύχουμε όσο το δυνατόν καλύτερο αερισμό η αναστροφή γίνεται με διπλό τρόπο, μέσα έξω και τα πάνω κάτω (ΠΛΑΙΣΙΟ 13).

Κατά τον χρόνο που διαρκούσε η κομποστοποίηση γίνονταν 5-6 αναστροφές ανάλογα με την εποχή. Τον Χειμώνα λόγω του ότι οι συνθήκες είναι πιο υγρές πραγματοποιούνται λιγότερες αναμίξεις, σε σχέση με το Καλοκαίρι που λόγω της ξηρασίας τα εξωτερικά στρώματα πρέπει να αναμιγνύονται με τα εσωτερικά που είναι πιο υγρά και συγχρόνως γίνεται διαβροχή των υλικών.

Στο τέλος της κομποστοποίησης έχουμε μείωση στο 65 - 70 % του αρχικού όγκου υλικών.

Τέλος το compost με τη βοήθεια φορτωτή ξαπλώνεται στο έδαφος (ΠΛΑΙΣΙΟ 14) και φρεζάρεται (ΠΛΑΙΣΙΟ 15) για να ομογενοποιηθεί και να γίνει πιο λεπτόκοκκο. Έτσι εφαρμόζεται πιο εύκολα στους κήπους ή στα κτήματα παραγωγής βιολογικών προϊόντων.

Ο χώρος κομποστοποίησης για λόγους αισθητικής και υγεινής (οσμές κ.λ.π.), δεν πρέπει να βρίσκεται κοντά σε κατοικημένες περιοχές. Πρέπει να υπάρχει αρκετός χώρος για την άνετη μετακίνηση των μηχανημάτων, ενώ μια κλίση 1 - 2 % είναι απαραίτητη για την αποροή των υδάτων ώστε να αποφεύγεται το λίμνιασμα στην βάση του σωρού (αναερόβιες συνθήκες με παραγωγή δύσοσμων ουσιών όπως υδρόθειο και τελικά κακής ποιότητας τελικό προϊόν). Είναι σημαντική η σταθεροποίηση του εδάφους με συμπίεση του χώματος και τοποθέτηση επιφανειακά χαλικιού 3 Α. Από το σημείο που θα γίνει η κομποστοποίηση πρέπει να αφαιρεθούν 20 - 30 cm χώμα, το οποίο τοποθετείται σε μια άκρη του αγρού και χρησιμοποιείται για κάλυψη των σωρών.

wpe8.jpg (29640 bytes)
wpe9.jpg (24448 bytes)

 

6. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΠΑΛΙΟ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΗ

Στο Ρέθυμνο υπάρχει ένας βιοκαλλιεργητής με εμπειρία στην παρασκευή compost, ο κ. Βαρδάκης Στέλιος.

Τα υλικά που χρησιμοποιεί είναι :

α) φύλλα από ελαιουργεία,

β) κοπριά από αιγοπρόβατα και βοοειδή,

γ) φύκια θαλάσσης.

Δεν χρησιμοποιεί καθόλου μηχανολογικό εξοπλισμό.

Σε κάποια άκρη του αγροκτήματος του συλλέγει τα υλικά και δημιουργεί τους σωρούς. Οι σωροί που φτιάχνει είναι μακριοί πρισματικοί σωροί διαστάσεων 40 m x 6 m και ύψους 1 - 1,5 m.

Συγκεντρώνει τα πρώτα φύλλα από τα ελαιουργεία και τα φύκια τον χειμώνα. Δημιουργεί ένα σωρό ο οποίος παραμένει όλο το καλοκαίρι έξω και τον Οκτώβρη που μεταφέρει την κοπριά γίνεται η ανάμειξη των υλικών. Οι σωροί με τα φύλλα και τα φύκια καταβρέχονται το καλοκαίρι. Όταν ενωθούν όλα τα υλικά δημιουργείται ένας όγκος 250 m3 υλικών.

Η συμμετοχή κάθε υλικού είναι:

120 - 130 m3 ελαιόφυλλα,

100 m3 κοπριά,

50 - 60 m3 φύκια.

Γίνονται 2 -3 αναστροφές κατά την διάρκεια της κομποστοποίησης. Τον Μάρτιο, όταν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία, μεταφέρεται το ώριμο compost στον αγρό με φορτωτή, απλώνεται με καλλιεργητή και τέλος φρεζάρεται για να είναι έτοιμο το χωράφι για τη φύτευση.

Από τον αρχικό όγκο των περίπου 250 m3 στο τέλος προκύπτουν 150 m3 compost, δηλ. έχουμε μια απώλεια περίπου 30 - 35 %. Κάθε χρόνο ενσωματώνονται 10 -12 m3 compost στο στρέμμα σαν βασική λίπανση.

Τα πλεονεκτήματα της χρήσης compost κατά τον κ. Βαρδάκη, ο οποίος έχει και την εμπειρία της συμβατικής καλλιέργειας, είναι:

    1. Τα φυτά γίνονται πιο ανθεκτικά στις διάφορες ασθένειες.
    2. Η γεύση και το άρωμα των προϊόντων είναι καλύτερα.
    3. Το έδαφος γίνεται πιο αφράτο, καλύτερο πορώδες, δουλεύουν καλύτερα οι μικροοργανισμοί και δεν νεροκρατεί.
    4. Η απόδοση των φυτών είναι ίδια με την συμβατική καλλιέργεια.

Το μειονέκτημα της εφαρμογής compost είναι η εμφάνιση πολλών ζιζανίων των οποίων η απομάκρυνση απαιτεί πολλά εργατικά τα οποία ανεβάζουν το κόστος παραγωγής λόγω των υψηλών ημερομισθίων.

7. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

Το 1994 έγινε προσπάθεια από τον προϊστάμενο πρασίνου του Δήμου κου Κτιστάκη Γιώργου, να γίνει αγορά εξοπλισμού για κομποστοποίηση των φυτικών υπολειμμάτων. Επειδή υπήρχε ελκυστήρας, ζητήθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο η έγκριση για την αγορά ρυμουλκούμενου θρυμματιστή αξίας 2.300.000 δρχ. περίπου. Ωστόσο το συμβούλιο δεν ενέκρινε ποτέ την αγορά, όσες προσπάθειες και αν έγιναν από τότε.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του κου Κτιστάκη, ο όγκος των υπολειμμάτων από τις δενδροστοιχίες κατά τη διάρκεια των κλαδεμάτων είναι 3 φορτηγά την ημέρα. Κάθε φορτίο είναι γύρω στα 700 κιλά. Η διάρκεια είναι 5 μήνες τον χρόνο και 20 ημέρες το μήνα. Με τους υπολογισμούς προκύπτουν 210 τόνοι κλαδιά.

Τους υπόλοιπους 7 μήνες του χρόνου συλλέγονται 1,5 αυτοκίνητα την ημέρα με χόρτα, φύλλα, βλαστούς, κ.λ.π. Κάθε φορτίο είναι γύρω στα 1000 κιλά, δηλ. την ημέρα 1,5 τόνοι πράσινα υλικά. Αν θεωρήσουμε ότι 15 ημέρες το μήνα γίνεται η συλλογή, τότε προκύπτουν 158 τόνοι υλικών.

Τα προαναφερθέντα υλικά μεταφέρονται στο χώρο υγειονομικής ταφής και απορρίπτονται. Ένας τόσο μεγάλος όγκος οργανικών υλικών χρησιμοποιούνται σαν κοινά σκουπίδια.

Υπάρχουν όμως και άλλα μειονεκτήματα με την απόρριψη των υλικών αυτών. Απασχολείται προσωπικό του κήπου μόνο για τη φόρτωση με μεταφορά στον ΧΥΤΑ των υλικών. Η φόρτωση διαρκεί 3 ώρες και η διαδρομή περίπου 1 ώρα. Έτσι έχουμε επιβάρυνση στο κόστος μεταφοράς και κόστος σε προσωπικό.

Επίσης θα μπορούσε να κομποστοποιηθούν τα οργανικά υπολείμματα και να χρησιμοποιηθούν σαν βελτιωτικό εδάφους στον Δημοτικό Κήπο της πόλης που έχει έκταση 25 στρέμματα αντί για τα λιπάσματα με ελάχιστο κόστος παρασκευής. Λόγω της ποικιλίας των φυτών που διαθέτει ο Δημ. Κήπος, η ποιότητα του παραγόμενου compost θα ήταν πολύ καλή.

Υπάρχει μελέτη ολοκληρωμένη και έχει επιλεγεί ο χώρος κομποστοποίησης των υλικών ο οποίος δεν πρέπει να βρίσκεται κοντά σε κατοικημένη περιοχή, αλλά και να μην απέχει πολύ από τον χώρο συλλογής των υλικών. Επίσης μπορούν εύκολα να χρησιμοποιηθούν και άλλα υλικά εκτός κήπου, όπως φύκια, υποπροϊόντα από τα σφαγεία (κυρίως αίμα) και τα φύλλα από τα ελαιοτριβεία. Το μόνο που απομένει είναι η έγκριση του Δημ. Συμβουλίου που αν αναλογισθεί τον όγκο των υλικών που χάνεται, θα υπέγραφαν τη δαπάνη για τον θρυμματιστή.

8. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ COMPOST ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΙ Η ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ GRECOTEL.

Η ποιότητα του compost εξαρτάται κυρίως από την πρώτη ύλη και από την σωστή διαδικασία της κομποστοποίησης. Τα compost χρησιμοποιούνται με δύο τρόπους στη γεωργική πρακτική. Ο ένας είναι για τη βελτίωση των καλλιεργούμενων εδαφών και ο άλλος για τη παρασκευή υποστρωμάτων για την ανάπτυξη κηπευτικών και ανθοκομικών φυτών.

Η προσθήκη ώριμου compost στο έδαφος έχει θετικά αποτελέσματα λόγω της αύξησης της οργανικής ουσίας του εδάφους, το οποίο σημαίνει βελτίωση ορισμένων φυσικών και χημικών χαρακτηριστικών του όπως το πορώδες, η υδατοικανότητα, η σχέση νερού / αέρα, η CEC, το pH, η διαθέσιμη ποσότητα θρεπτικών στοιχείων κ.ά.

8.1. ΕΦΑΡΜΟΓΗ COMPOST ΣΤΟΥΣ ΚΗΠΟΥΣ ΤΩΝ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΩΝ ΤΗΣ GRECOTEL.

Compost χρησιμοποιείται στις ακόλουθες περιπτώσεις :

    1. Σαν υλικό εμπλουτισμού των χωμάτων για την παραγωγή φυτωρίων καλλωπιστικών φυτών εξωτερικών χώρων των ξενοδοχείων αντί για τύρφη.
    2. Στις επιχωματώσεις νέων κήπων, οπότε και αναμιγνύεται με το φερτό κηπαίο χώμα σε αναλογία 1:3 (compost : χώμα).
    3. Στις νέες εγκαταστάσεις γκαζόν, αντί για τύρφη, το οποίο όμως πρέπει να είναι απαλλαγμένο από σπόρους ζιζανίων, αλλιώς δημιουργείται πρόβλημα.
    4. Σε παλιούς υποβαθμισμένους χλοοτάπητες, λόγω εντατικής χρήσης από τους πελάτες, εφαρμόζεται το λεγόμενο “καπάκι”, δηλ. απλώνεται επιφανειακά κοσκινισμένο compost και στη συνέχεια γίνεται σπορά εκ νέου.

Το compost εφαρμόζεται στους κήπους των ξενοδοχείων κυρίως πριν την έναρξη της τουριστικής περιόδου, όταν ανανεώνονται ή κατασκευάζονται νέοι κήποι. Οι ποσότητες που χρησιμοποιούνται ετησίως στους κήπους εξαρτώνται από την έκταση των εργασιών ανακαίνισης που εκτελούνται.

Πλεονεκτήματα από τη χρήση του compost είναι:

    1. Ο εμπλουτισμός του εδάφους με οργανική ουσία.
    2. Η βελτίωση της δομής και των ιδιοτήτων του εδάφους όπως αναφέρεται στην εισαγωγή.
    3. Τα θρεπτικά συστατικά που αφαιρούνται από τα φυτά με τα κλαδέματα επιστρέφουν μέσω του compost.
    4. Είναι φθηνότερο υλικό από τα φυτοχώματα του εμπορίου.

Ωστόσο μειονεκτήματα υπάρχουν και είναι:

    1. Η ενδεχόμενη ύπαρξη σπόρων ζιζανίων μπορεί να μεταφέρει ζιζάνια σε καθαρές περιοχές και να τις μολύνει.
    2. Η μη τυποποίηση του compost σε μικρά σακιά περιορίζει τη χρήση του.
    3. Η έλλειψη κοσκινίσματος έχει σαν αποτέλεσμα την ύπαρξη μεγάλων τεμαχίων από τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται. Έτσι έχουμε αύξηση του κόστους λόγω αυξημένων εργατικών για την απομάκρυνση τους.

 

8.2. ΕΦΑΡΜΟΓΗ COMPOST ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΛΑΧΑΝΙΚΑ.

Τα κηπευτικά που καλλιεργούνται σε μια έκταση περίπου 8 στρεμμάτων από την Grecotel περιλαμβάνουν φυλλώδη λαχανικά διαφόρων ποικιλιών για σαλάτες, πράσα, μαϊντανό, άνηθο, δυόσμο, βασιλικό, σέλινο, κρεμμύδια, ραπανάκια και παντζάρια.

Υπάρχει στον αγρό κατάλληλα διαμορφωμένος χώρος όπου παράγονται τα φυτώρια των καλλιεργειών. Στις “κασέλες” που χρησιμοποιούνται για το σκοπό αυτό, τοποθετείται στην βάση compost και από πάνω ένα λεπτό στρώμα τύρφης 1 - 2 cm, στο οποίο φυτεύονται οι σπόροι.

Ο λόγος που χρησιμοποιείται μίγμα τύρφης και compost και όχι σκέτη τύρφη είναι ότι το κόστος στην περίπτωση του μίγματος είναι μικρότερο. Επίσης το compost έχει θρεπτικά στοιχεία και ιδιότητες που δεν έχει η σκέτη τύρφη και έτσι πλεονεκτεί.

Από την άλλη στα πλαστικά δισκάκια όπου επίσης γίνεται φύτευση των σπόρων χρησιμοποιείται σκέτη τύρφη.

Πριν γίνει η μεταφύτευση στον αγρό γίνεται η προετοιμασία του. Το χωράφι κατεργάζεται με σκαπτικό ή τρακτέρ. Κατόπιν δημιουργούνται “πεζούλες” ύψους 10 cm από την επιφάνεια του εδάφους. Πάνω στην πεζούλα και σε όλο το μήκος της εφαρμόζεται το compost σε πάχος 1 cm. Ακολούθως γίνεται η σπορά. Όταν τελειώσει η συγκομιδή ενσωματώνεται το compost στο έδαφος, δημιουργούνται οι καινούργιες πεζούλες και προστίθεται επιφανειακά νέα ποσότητα compost. Αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται όσες φορές γίνεται φύτευση κάθε πεζούλας στη διάρκεια του χρόνου και μπορεί να φτάσει τις 6 έως 7 φορές.

Ετησίως στο αγρόκτημα καταναλώνονται γύρω στα 50 m3 compost.

Συμπεράσματα

Στην παρούσα εργασία αναφέρθηκε ο τρόπος κομποστοποίησης σε όχι εμπορική βάση, όπως εφαρμόζεται από την εταιρεία Grecotel και από έναν βιοκαλλιεργητή. Σε επίπεδο Νομού και Δήμου, η κατάσταση δεν είναι καθόλου αισιόδοξη. Η ανακύκλωση των οργανικών υπολλειμμάτων είναι λέξη άγνωστη τόσο για τους Δημοτικούς άρχοντες, όσο και για τους απλούς παραγωγούς. Έχουν μάθει στην εύκολη λύση της απόρριψης στον ΧΥΤΑ (χώρος υγειονομικής ταφής απορριμμάτων) ή σε κάποια χαράδρα ή στο κάψιμο των κλαδιών του κλαδέματος. Αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Νομός Ρεθύμνης είναι καθαρά ελαιοκομικός και ότι διαθέτει χιλιόμετρα αμμουδιάς, αντιλαμβάνεται πόσοι τόνοι φυτικών υλικών χάνονται ετησίως.

Ας μην ξεχνάμε ότι τα χημικά λιπάσματα απαιτούν μεγάλη ενέργεια για την παρασκευή τους η οποία είναι ακριβή και αυτό έχει αντίκτυπο στους αγρότες παραγωγούς.

Αν οι παραγωγοί αποκτήσουν οικολογική συνείδηση και επιμορφωθούν σε θέματα ανακύκλωσης όπως για την κομποστοποίηση, θα έχουν τεράστιο όφελος τόσο λόγω οικονομίας στα χημικά λιπάσματα όσο και λόγω βελτίωσης των εδαφών των αγρών τους. Παράδειγμα προς μίμηση αποτελεί ο κος Ψιλλάκης Νίκος, γεωπόνος - βιοκαλλιεργητής. Σε χώρο του ελαιώνα του φτιάχνει το δικό του compost με ελαιόφυλλα και αιγοπρόβεια κοπριά. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, η παραγωγή των ελαιών του παρουσιάζει σταθερή αύξηση με την ενσωμάτωση του compost. Από την ανάλυση των φύλλων με τη μέθοδο της φυλλοδιαγνωστικής φαίνεται η θρεπτική κατάσταση των δένδρων που είναι πολύ καλή.

Όσα περιγράφησαν για τον τρόπο κομποστοποίησης είναι πράγματα απλά, οι πρώτες ύλες άφθονες, το κόστος μηδαμινό και το όφελος μεγάλο.

Επίσης οι Δημοτικές Αρχές θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη την ιδέα της ανακύκλωσης και να υλοποιήσουν την κομποστοποίηση των φυτικών τους υπολειμμάτων. Τα οφέλη τους θα είναι:

    1. Η μείωση των εξόδων σε εργατικά και μεταφορικά που είναι μεγάλα.
    2. Θα μειωθεί ο όγκος των σκουπιδιών στις χωματερές.
    3. Θα εξασφαλίσουν ένα πολύτιμο εδαφοβελτιωτικό το οποίο θα αντικαταστήσει τον όγκο των χημικών λιπασμάτων που χρησιμοποιούν.

Το σημαντικότερο είναι ότι θα δώσουν ένα μάθημα οικολογικής συνείδησης στους πολίτες αυτής της πόλης και θα συνεισφέρουν στην προστασία του περιβάλλοντος με έργα και όχι με λόγια.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ COMPOST ΑΠΟ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΩΝ & ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ, Δρ. Β.Ι. Μανιός.
  2. ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ - ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ, έκδοση Εταιρεία Διατήρησης και Οικοανάπτυξης Υγροτόπων Β. Ελλάδας.
  3. ΚΟΜΠΟΣΤ - ΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ, Φουντής, Μάιερ, Πανάγος, Σύλλογος Οικολογικής Γεωργίας Ελλάδας, 1987.
  4. Πρακτικά Διημερίδασ “ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ”, Καλαμάτα 1998.
  5. ΓΕΩΡΓΙΑ - ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ: Η κομποστοποίηση γεωργικών υπολειμμάτων, τεύχος 5, 1994.