ΤΕΙ Κρήτης
Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας
Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ 
Πρόγραμμα Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης   "Βιολογική Γεωργία" Ενέργεια 3.4.γ

Παύλος Γ. Μαυρικάκης
Γεωπόνος
Εργαστήριο Εντομολογίας, Τμήμα Βιολογίας, Παν/μιο Κρήτης
Βασιλικά Βουτών, Ηράκλειο,
Τηλ.
: 081 394187 – 394076

Πτυχιακή Εργασία : Η χρήση των παγίδων στα πλαίσια της βιολογικής γεωργίας
Πλήρες Κείμενο    (htm format)                                         

Περίληψη

Στα πλαίσια της βιολογικής γεωργίας αναζητούνται μέθοδοι αντιμετώπισης των βλαβερών εντόμων σε διάφορες καλλιέργειες, οι οποίες ωφείλουν να είναι επιτρεπτές από τον κανονισμό για τη βιολογική γεωργία, αποτελεσματικές, και το κόστος τους να επιτρέπει την εφαρμογή τους.

Η χρήση των παγίδων έχει ήδη βρει εφαρμογές σε διάφορες καλλιέργειες και ακόμα και στη συμβατική γεωργία εφαρμόζονται με επιτυχία και αποτελούν ένα σημαντικό όπλο στα χέρια των καλλιεργητών.

Οι παγίδες έχουν χρησιμοποιηθεί πολύ στο παρελθόν και χρησιμοποιούνται και σήμερα, τόσο ως άμεσο όσο και ως έμμεσο μέτρο καταπολέμησης. Για ορισμένα έντομα η παγίδευση αρκεί για να καταπολεμήσει, ενώ για τα πιο πολλά αποτελεί βοηθητικό ή συμπληρωματικό μέτρο. Χρησιμεύει για την παρακολούθηση της πορείας του πληθυσμού ενός εντόμου, με σκοπό τον καθορισμό του χρόνου επέμβασης με κάποια μέθοδο καταπολέμησης. Η παγίδευση χρησιμοποιείται συχνά και για πληθυσμιακές, οικολογικές και βιολογικές μελέτες των εντόμων, ακάρεων και άλλων ζώων, μελέτες που μπορούν να συντελέσουν σε μια καλύτερη καταπολέμηση τους.

Ανάλογα με την μορφή, τον τρόπο δράσης και το προσελκυστικό υλικό οι παγίδες που υπάρχουν κατατάσσονται σε:

1. τροφικές

2. φερομονικές

3. οσμηρές

4. φωτεινές

5. χρωματικές

6. ηχητικές

7. μηχανικές

8. νερού

9. παράθυρα

10.     κολλητικές

11.     αναρροφητικές

12.     καταφύγια

13.     αυγών

Επίσης, με την ευρύτερη έννοια στις φερομονικές παγίδες μπορούν να συμπεριληφθούν και οι εξατμιστήρες με ελκυστική φερομόνη φύλου που χρησιμοποιούνται στη μέθοδο της διατάραξης των συζεύξεων των εντόμων.

Αναφέρονται οι κυριότερες εφαρμογές των παγίδων τόσο σε δενδρώδεις καλλιέργειες όσο και σε φυτά μεγάλης καλλιέργειας, λαχανοκομικά, και σε αποθηκευμένα προϊόντα.

Στην ελιά ο σοβαρότερος εχθρός είναι ο δάκος, Bactrocera oleae, ο οποίος μπορεί να αντιμετωπιστεί με ιδιαίτερη επιτυχία με φερομονικές παγίδες οι οποίες κυκλοφορούν στο εμπόριο. Ο πυρηνοτρήτης της ελιάς, Prays oleae σε πειραματική εφαρμογή με τη μέθοδο της διατάραξης των συζεύξεων ελέγχεται και δεν δημιουργεί προβλήματα.

Στα εσπεριδοειδή η μύγα Μεσογείου, Ceratitis capitata ίσως ο πιό σοβαρός εχθρός, διατηρείται σε πολύ χαμηλό πληθυσμό με μαζική παγίδευση με τη χρήση τροφικών και οσμηρών παγίδων. Επίσης φερομονικές παγίδες συντελούν στην έγκαιρη αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου, Planococcus citri.

Στα γιγαρτόκαρπα, η καρπόκαψα, Cydia pomonella αντιμετωπίζεται με πολλούς τρόπους και πολλοί καλλιεργητές χρησιμοποιούν είτε φερομονικές παγίδες ή τη μέθοδο της διατάραξης των συζεύξεων. Επίσης παγίδες-καταφύγια περιορίζουν σημαντικά τον αρχικό πληθυσμό του εντόμου και το μέγεθος της προσβολής. Για τη ζεύζερα της αχλαδιάς, Zeuzera pyrina η οποία προσβάλλει και πολλά άλλα δέντρα έχουν γίνει πετυχημένες εφαρμογές της μαζικής παγίδευσης, αλλά και της διατάραξης των συζεύξεων. Ακόμα για την ψώρα του San-Jose, Quadraspidiotus perniciosus χρησιμοποιούνται φερομονικές παγίδες για τον προσδιορισμό του πληθυσμού και του χρόνου επέμβασης.

Στα πυρηνόκαρπα, η μύγα Μεσογείου, Ceratitis capitata και η ραγολέτιδα του κερασιού, Rhagoletis cerasi που είναι σοβαροί εχθροί, διατηρούνται σε πολύ χαμηλό πληθυσμό με μαζική παγίδευση με τη χρήση τροφικών και οσμηρών παγίδων. Γιά το σκουλήκι του αμύγδαλου, Amyelois transitellα και τον καρπόφιλο, Carpophilus spp. τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργούν προβλήματα χρησιμοποιούνται αντίστοιχα παγίδες αυγών για παρακολούθηση του πληθυσμού και δολωματικές παγίδες για μαζική παγίδευση.

Στο αμπέλι η ευδεμίδα, Lobesia botrana συλλαμβάνεται σε φερομονικές παγίδες οι οποίες βοηθούν στον ακριβή προσδιορισμό του χρόνου επέμβασης και από πολλούς καλλιεργητές χρησιμοποιούνται εξατμιστήρες φερομόνης και παρεμποδίζονται οι συζεύξεις.

Στα φυτά μεγάλης καλλιέργειας οι παγίδες έχουν λιγότερες εφαρμογές αλλά για έντομα μεγάλης οικονομικής σημασίας όπως τα λεπιδόπτερα Heliothis armigera και Pectinophora gossypiella στο βαμβάκι, φερομονικές παγίδες χρησιμοποιούνται για παρακολούθηση του πληθυσμού καθώς και εξατμιστήρες φερομόνης για την αντιμετώπιση των εντόμων αυτών. Παρόμοιες εφαρμογές έχουμε και για τα λεπιδόπτερα, Sesamia nonagrioides και Ostrinia nubilalis τα οποία προσβάλουν κυρίως τον αραβόσιτο.

Στην καλλιέργεια του καπνού και στα διάφορα κηπευτικά χρησιμοποιούνται κυρίως κολλητικές παγίδες κίτρινου χρώματος για τούς αλευρώδεις, Trialeurodes vaporariorum και Bemisia tabaci και τις αφίδες (πολλά είδη) και μπλέ παγίδες για τούς θρίπες, Thrips tabaci και Frankiniella occidentalis με σκοπό την παρακολούθηση του πληθυσμού και σε κάποιες περιπτώσεις τον περιορισμό τους.

Τέλος στις αποθήκες έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμες οι φερομονικές παγίδες για τη μαζική παγίδευση τόσο για τα λεπιδόπτερα Ephestia kuehniella και Plodia interpunctella όσο και για διαφορα κολεόπτερα όπως για παράδειγμα τα Lasioderma serricorne και Trogoderma spp.

Αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι η ολοένα και με μεγαλύτερο ρυθμό αναζήτηση νέων παγίδων και προσελκυστικών για την προστασία περισσότερων καλλιεργειών και αποθηκευμένων προϊόντων από πολλά επιζήμια έντομα.

Συμπερασματικά γίνεται φανερό ότι οι παγίδες αποτελούν και στο μέλλον θα αποτελέσουν ένα σημαντικότατο μέσο για την αντιμετώπιση των εντόμων σε πολλές καλλιέργειες και ιδιαίτερα για τη βιολογική γεωργία, η οποία και αναπτύσσεται με γοργό ρυθμό στη σύγχρονη κοινωνία.