ΤΕΙ Κρήτης
Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας
Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ 
Πρόγραμμα Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης   "Βιολογική Γεωργία" Ενέργεια 3.4.γ

 

 

ΗΛΙΟΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ

Η απολύμανση του εδάφους έχει σκοπό να εξασφαλίσει μια καλή φυτοειγιονομική κατάσταση της καλλιέργειας. Αυτή έχει μεγαλύτερη σημασία σε τομείς όπως η Λαχανοκομία και η Ανθοκομία που πολλές φορές η απολύμανση του εδάφους είναι αναγκαία.

Η τοξικότητα και οι συνέπειες στο περιβάλλον από τη χρήση των χημικών προϊόντων από τη μια, και τα οικονομικά και πρακτικά προβλήματα της απολύμανσης με ατμό ή Βρομιούχο Μεθύλιο στη συμβατική καλλιέργεια από την άλλη καθιστούν αναγκαία την εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων που θα επιτρέπουν να μειωθούν οι αρνητικές συνέπειες από τη χρήση των καθιερωμένων μεθόδων . Μια τέτοια πολλά υποσχόμενη μέθοδος είναι και η ηλιοαπολύμανση

Η ηλιοαπολύμανση είναι η απολύμανση με την ηλιακή ενέργεια την οποία συλλαμβάνουμε και παγιδεύουμε το έδαφος με τη χρήση του πλαστικού

Η καταστροφή των παθογόνων του εδάφους με την ηλιακή ενέργεια μπορεί να θεωρηθεί παραδοσιακή μέθοδος και έχει χρησιμοποιηθεί με διάφορες μορφές σε πολλές περιοχές της γής. Η μέθοδος αυτή έχει αναπτυχθεί την τελευταία δεκαετία χάρη στη χρήση των πλαστικών στη γεωργία και ιδιαίτερα στα θερμοκήπια λόγο της επιβάρυνσης του εδάφους με παθογόνα εξαιτίας της εντατικής μορφής καλλιέργειας. Τα πρώτα πειράματα με τη νέα μέθοδο έγιναν στο Ισραήλ αλλά οι Ιάπωνες επιστήμονες αναφέρουν ότι παρόμοιες προσπάθειες έγιναν και στη χώρα τους ανεξάρτητα από το Ισραήλ.

Σήμερα η μέθοδος αυτή έχει τύχη ιδιαίτερης προσοχής και μελετάτε εντατικά σε πολλές χώρες. Τα αποτελέσματα σε πολλές περιπτώσεις είναι πολύ ικανοποιητικά και μετά τον ατμό θεωρείται η πιο αποτελεσματική μη χημική μέθοδος για απολύμανση του εδάφους και από τις πιο σπουδαίες μεθόδους βιολογικής καταπολέμησης των ασθενειών.

Στη Κρήτη χρησιμοποιείται κατά πολύ σε θερμοκήπιο για απολύμανση, στο οποίο πρόκειται να καλλιεργηθεί κυρίως τομάτα καθώς και άλλα κηπευτικά. Αντίθετα η απολύμανση με ατμό δεν είναι καθόλου διαδεδομένη στο νησί και ο λόγος είναι το υψηλό κόστος εφαρμογής αλλά και η παντελής έλλειψη υποδομών.

Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της ηλιοαπολύμανσης είναι η

απομάκρυνση όλων των υπολειμμάτων από τις προηγούμενες καλλιέργειες.

Αμέσως μετά ακολουθεί διαβροχή του εδάφους. Όταν αυτό έρθει στο ρώγο του οργώνεται και φρεζάρεται ώστε να ισοπεδωθεί στην επιφάνεια του. Έτσι ώστε να εφάπτεται το πλαστικό καλύτερα στην εδαφική επιφάνεια και να μη μένει κάτω από αυτό μεγάλο στρώμα αέρα που είναι δυσθερμαγωγό. Το έδαφος πρέπει να είναι απαλλαγμένο από συνεκτικούς σβώλους και μεγάλες πέτρες επειδή η παρουσία τους όχι μόνο δεν επιτρέπει την ομοιόμορφη κατανομή της θερμοκρασίας στο έδαφος αλλά υπάρχει κίνδυνος ακόμα και να καεί ή να τρυπήσει το πλαστικό στα σημεία επαφής με τις πέτρες.

Επομένως πρέπει να τονιστεί ότι

Επίσης ένας εξίσου σημαντικός παράγοντας για την επιτυχία της ηλιοαπολύμανσης είναι και η ερμητική κάλυψη του πλαστικού στη θέση του.

Το πλαστικό πρέπει να είναι διαφανές και κ α θ α ρ ό ώστε να έχει μεγάλη περατότητα στην ηλιακή ακτινοβολία. Πρέπει να σημειωθεί ότι το μαύρο πλαστικό είναι ακατάλληλο για ηλιοαπολύμανση για το λόγο ότι απορροφάει αλλά και ταυτόχρονα δεσμεύει την ηλιακή ακτινοβολία και δεν την αφήνει να προχωρήσει σε βαθύτερα στρώματα.

Το πλαστικό πρέπει να είναι όσο γίνεται λεπτότερο αν είναι δυνατό 10 μ . Εάν όμως υπάρχει κίνδυνος να σχιστεί ή να τρυπηθεί μπορεί να χρησιμοποιηθεί πλαστικό φύλλο πάχους 15 - 20 μ . Πλαστικό πάχους 40 - 60 μ αντανακλούν περισσότερο την ηλιακή ακτινοβολία και η θερμοκρασία που επιτυγχάνεται είναι ελαφρώς κατώτερη .

Το πλαστικό κάλυψης πρέπει να παραμένει στη θέση του επί 4 - 6 εβδομάδες τουλάχιστον, στην εποχή των υψηλών θερμοκρασιών. Από τα υπάρχοντα μετεωρολογικά δεδομένα αλλά και από τα πειράματα όπου έχουν γίνει στη χώρα μας η καταλληλότερη εποχή για την ηλιοαπολύμανση είναι από τα μέσα Ιουνίου μέχρι μέσα με τέλος Αυγούστου .

Η αποτελεσματικότητα της ηλιοαπολύμανσης έγκειται σε τρεις βασικούς τρόπους δράσης :

Α) Θ ε ρ μ ι κ η δ ρ α σ η . Με τις θερμοκρασίες που αναπτύσσονται συνήθως στο έδαφος κατά την ηλιοαπολύμανση ( 35 - 65 ο C ) έχει αποδειχθεί ότι στα όργανα αναπαραγωγής πολλών επικίνδυνων παθογόνων που προκαλούν ασθένειες (π.χ. αδρομηκώσεις ή συψηριζίες) υφίστανται σημαντικές ζημιές . Ταυτόχρονα τα παθογόνα καθίστανται ιδιαίτερα ευάλωτα σε παράσιτα και ανταγωνιστές τους, που αντέχουν περισσότερο σε υψηλές θερμοκρασίες .

Β) Β ι ο λ ο γ ι κ ή δ ρ ά σ η . Περιορισμός της μυκόστασης : έχει πλέον αποδειχτεί ότι η ηλιοαπολύμανση διακόπτει το λήθαργο και ευνοεί τη βλάστηση των οργάνων αναπαραγωγής πολλών παθογόνων χωρίς την παρουσία του φυτού. Αυτή η βλάστηση αναστέλλεται και τελικά σταματά και τα παθογόνα καταστρέφονται. Αρά υπάρχουν λιγότερες προσβολές στα φυτά και τις καλλιέργειες.

Επίσης η κάλυψη του εδάφους με πλαστικό και κατά συνέπεια ο περιορισμένος αερισμός και οι ιδιαίτερες υδροθερμικές συνθήκες που δημιουργούνται προκαλούν βαθιές μεταβολές στη σύνθεση του αέρα του εδάφους. Αυτό έχει σα συνέπεια τη συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων αερίων CO2 , C2H4 που είναι σε θέση να επηρεάσουν τις οικολογικές ισορροπίες του εδάφους και τα φυτοποαθογόνα που βρίσκονται στο έδαφος .

Οι ανταγωνιστές των φυτοποαθογόνων βρίσκουν πρόσφορο έδαφος δράσης με την ηλιοαπολύμανση, με συνέπεια να παρασιτούν όχι μόνο τα ήδη υπάρχοντα στο έδαφος εξασθενιμένα φυτοπαθογόνα αλλά και αυτά που εισάγονται μετά την ηλιοαπολύμανση με αποτέλεσμα την μακροχρόνια επίδραση της στις καλλιέργειες που θα εγκατασταθούν στη συνέχεια.

Γ) Β ι ο χ η μ ι κ ή δ ρ α σ ή . Η ηλιοαπολύμανση κρατά σε χαμηλά επίπεδα τον αριθμό των μικροοργανισμών της ριζόσφαιρας που δεν θεωρούνται από τους πιο επικίνδυνους αλλά είναι σίγουρα σε θέση να ζημιώσουν το ριζικό σύστημα.

Βάση μετρήσεων και πειραμάτων έχει βρεθεί ότι η ηλιοαπολύμανση επιδρά θετικά στην απελευθέρωση θρεπτικών στοιχείων στη ριζόσφαιρα και εξασφαλίζεται στο φυτό άζωτο , φώσφορο, σίδηρο και άλλα θρεπτικά στοιχεία.

Συγκεκριμένα πειράματα που έγιναν στα μαρούλια έδειξαν ότι το ριζικό τους σύστημα είναι μεγαλύτερο μετά από ηλιοαπολύμανση με αποτέλεσμα το ριζικό σύστημα να έχει τη δυνατότητα να αξιοποιείσει μεγαλύτερο όγκο εδάφους και να αναπτύσσεται καλύτερα το φυτό.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι σε όλες τις περιπτώσεις η ηλιοαπολύμανση συμβάλει στην σημαντική ανάπτυξη των φυτών και στην αύξηση της παραγωγής ακόμα και στις περιπτώσεις όπου δεν διαπιστώθηκε στο έδαφος η ύπαρξη γνωστών παθογόνων.

Παρακάτω αναφέρονται μερικά παραδείγματα αύξησης της παραγωγής σε καλλιέργειες που εγκαταστάθηκαν σε ηλιιοοαπολυμασμένα εδάφη.

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

ΧΩΡΑ

ΠΟΣΟΣΤΟ ΑΥΞΗΣΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΤΑΤΑ

ΙΣΡΑΗΛ

35 %

ΠΑΤΑΤΑ

ΙΤΑΛΙΑ

40 %

ΦΑΣΟΛΙ

ΙΤΑΛΙΑ

37 - 41 %

ΜΑΡΟΥΛΙ

ΙΤΑΛΙΑ

32 - 59 %

ΤΟΜΑΤΑ

ΕΛΛΑΔΑ

100 %

ΦΡΑΟΥΛΑ

ΙΤΑΛΙΑ

170 %

Ανάλογα θετικά αποτελέσματα υπάρχουν για την πιπεριά και για την μελιτζάνα. Φυτά τομάτας σε ηλιοαπολυμασμένα θερμοκήπια, παρουσιάζονται καλύτερα ανεπτυγμένα με πρωϊμότερη εμφάνιση των ανθέων και κατά συνέπεια ανάλογη πρωιμηση της παραγωγής.

Η προαναφερόμενη θετική επίδραση της ηλιιοαπολύμανσης επεκτείνεται και στους νηματώδεις και τα ζιζάνια όπου όμως οι έρευνες δεν έχουν προχωρήσει αρκετά.

Όσων αφορά τους νηματώδεις αν και δεν υπάρχουν ακόμα συγκεκριμένα στοιχεία , έχει παρατηρηθεί όμως μείωση των πληθυσμών τους αλλά όχι με ικανοποιητικά αποτελέσματα.

Όσων αφορά τα ζιζάνια , στα ηλιοαπολυμασμένα εδάφη παρατηρήθηκε ότι υπάρχουν λιγότερα. Αρκετά από αυτά είναι ευαίσθητα στις ηλιοαπολυμάνσεις π.χ. αγριάδα, αγριοβρώμη, βέλιουρας, νεραγριάδα, περικοκλάδα , στύφνος κ.α.

Η ηλιοαπολύμανση συνοψίζοντας, παρουσιάζει κάποια βασικά πλεονεκτήματα έναντι των άλλων μεθόδων απολύμανσης, όπως :

Τα δεδομένα της έρευνας και της εφαρμογής συγκλίνουν υπέρ της άποψης ότι η ηλιοαπολύμανση μπορεί να αποτελέσει μια εναλλακτική διέξοδο σε χώρες σαν και τη δική μας με μεγάλη ηλιοφάνεια, αποφεύγοντας έτσι όσο το δυνατόν την υπερβολική χρήση φυτοφαρμάκων ακόμα και στη συμβατική γεωργία.