ΤΕΙ  Κρήτης
Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας
Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ 
Πρόγραμμα Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης    "Βιολογική Γεωργία" Ενέργεια 3.4.γ

Παρασκευή και αξιολόγηση κομπόστ από τα υπολείμματα θερμοκηπιακών λαχανοκομικών καλλιεργειών

Α. ΓΕΝΙΚΑ
Β. ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΓΙΑ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ
Γ. ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
Δ. ΑΕΡΟΒΙΑ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ
Ε. ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΟΥ ΚΛΑΣΜΑΤΟΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΑΤΩΝ
ΣΤ. ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΔΙΕΘΝΩΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΚΟΜΠΟΣΤΩΝ

 

Α. ΓΕΝΙΚΑ

Η συνεχώς αυξανόμενη προσθήκη χημικών λιπασμάτων που επέβαλε η εντατικοποίηση των καλλιεργειών, έχει ως αποτέλεσμα μεταξύ των άλλων και την ρύπανση του περιβάλλοντος.Πρόκληση για την γεωργία είναι να παρέχει συστήματα και πρακτικές που να εξασφαλίζουν την αναγκαία παραγωγή φυτικών προϊόντων αλλά και την διατήρηση των φυσικών πόρων.

Είναι επιτακτική ανάγκη στις ημέρες μας παρά ποτέ η συνεργιστική δράση του ανθρώπου με την φύση για μια βιώσιμη ανάπτυξη. Στα πλαίσια αυτής της συμπόρευσης εντάσσεται και η υποβοήθηση της φύσης για γρήγορη βιολογική αποδόμηση των κάθε λογής οργανικών υπολειμμάτων και αποβλήτων και την επιστροφή τους στους φυσικούς τους αποδέκτες και ιδιαίτερα στο έδαφος.

Για να γίνει ευκολότερα η αποδόμηση των υλικών αυτών στο έδαφος γίνεται προηγουμένως επεξεργασία τους εκτός εδάφους που αποδίδεται με τον διεθνή όρο composting.

Το composting είναι μια από τις παλιές γεωργικές τεχνικές και η ιστορία του ανάγεται σε πολλούς αιώνες πρίν. Σε επίπεδο εφαρμοσμένης έρευνας έχουμε την ενασχόληση των Howard 3η δεκαετία του αιώνα μας στην Ινδία, Schaff το 1940 στην Malaya, Wilson 1948 στην Ανατολική Ασία, Van Vuren 1949 στν Νότια Αφρική και ο Scott 1941 στη Βόρεια Κίνα.Ο Waksman (1926-1941) πρώτος και οι συνεργάτες του ασχολήθηκαν σε βάθος με την επιστημονική μελέτη του composting και ειδικότερα με την μικροβιολογία του. Μετά τον Waksman η έρευνα σε θέματα που αφορούν το composting γενικεύεται, όπως και οι προσπάθειες εκμηχάνισης του. Ετσι έχουν προκύψει διάφορα συστήματα κομποστοποίησης. Η αξιολόγηση του σήμερα γίνεται με γενικότερα κριτήρια κοινής ωφέλειας, όπως η η διατήρηση της ισορροπίας του περιβάλλοντος, η ανακύκληση και η διατήρηση της φυσικής κατάστασης-γονιμότητας του εδάφους. Υπ’ αυτή την έννοια η έρευνα γύρω από το composting συνεχίζεται με αμείωτο ενδειαφέρον σε όλο τον κόσμο. Ιδιαίτερο ενδειαφέρον ακόμη παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια και η αναερόβια αποσύνθεση των αποριμμάτων πού έχει διπλό στόχο την παραγωγή κόμποστ αλλά και την παραγωγή βιοαερίου μέσω της αναερόβιας ζύμωσης.

H βιοσταθεροποίηση, ή λιπασματοποίηση, ή χουμοποίηση, ή composting είναι η βιολογική αποδόμηση και σταθεροποίηση οργανικών υλικών διάφορης προέλευσης και μικροβίων (βακτηρίων, μυκήτων κ.ά.) κάτω από συνθήκες που επιτρέπουν την ανάπτυξη θερμοκρασιών στην θερμοφιλική περιοχή, πού διασφαλίζεται από βιολογικά παραγόμενη θερμότητα, με τελικό αποτέλεσμα την παραγωγή ενός οργανοχουμικού υλικού ή compost, προϊόντος αρκετά σταθεροποιημένου για χρήση ως εδαφοβελτιωτικού χωρίς περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Άωρο (ανώριμο ή φρέσκο) κόμποστ: είναι το υγιεινοποιημένο υλικό που ευρίσκεται, ή είναι ικανό να ευρεθεί σε συνθήκες εντατικής αποσύνθεσης με μεγάλη περιεκτικότητα σε ευκόλως αποδομήσιμη οργανική ουσία.Είναι δυνατόν να προκάλεσει κατά την εφαρμογή του στο έδαφος τροφοπενία κυρίως Ν και ακόμη φυτοτοξικά συμπτώματα.

Ώριμο (έτοιμο) κόμποστ: είναι το υγιεινοποιημένο και βιολογικά σταθεροποιημένο υλικό ύστερα από εκτεταμένη και πλήρως περατωμένη αερόβια διαδικασία αποδόμησης.

Στο διάγραμμα 1 έχουμε μια παραστατική απεικόνιση της διαδικασίας της κομποστοποίησης.

DIAGR.1.TIF (423919 bytes)

Διάγραμμα 1. Παραστατική απεικόνιση της κομποστοποίησης

Το ώριμο προϊόν αυτής της επεξεργασίας προστιθέμενο στο έδαφος εξασφαλίζει εκτός των άλλων την διατήρηση αλλά και την αύξηση της οργανικής ουσίας στο έδαφος με τελικό αποτέλεσμα την βελτίωση των φυσικο-χημικών και βιολογικών ιδιοτήτων του εδάφους με όλα τα θετικά αποτελέσματα για τις αποδόσεις των καλλιεργειών αλλά και την προστασία των αγροοικοσυστημάτων.

Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται ενδεικτικά οι περιεκτικότητες ορισμένων θρεπτικών στοιχείων σε διάφορα composts:

ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Περιεκτικότητες θρεπτικών στοιχείων διάφορων composts

( Tα μακροστοιχεία εκφράζονται σε % της ξηρής ουσίας, τα ιχνοστοιχεία σε ppm)

Θρεπτικά στοιχεία

Compost αποριμμάτων Ionson city 1

Compost

Bowery 2

Compost

Cofuna 3

Compost

Φύλλων ελιάς 4

compost

Κληματίδων αμπελιού 4

Compost

Φλοιού κωνοφόρων 5

N

0,91

-

217

2,876

3,026

1,606

P

0,22

0,7

0,23

0,189

0,286

0,079

K

0,33

2,7

0,51

0,692

1,404

1,606

Ca

1,91

1,6

1,94

8534

3,168

1,080

Mg

1,92

0,84

0,13

0,635

0,611

0,128

Na

0,41

-

0,13

0,142

0,425

0,017

Fe

11000

32000

1400

2490

50

2530

Mn

500

480

20

130

87,7

1003

Zn

50

2900

100

40,9

106

268

 

  1. Golueke 1972
  2. Mcintyre D.R. et. Al. 1997
  3. Bunt 1998
  4. Μανιός Β. και συνεργάτες 1987
  5. Sukmana 1993

Διακρίνονται δύο τύποι κομποστοποίησης/ βιοσταθεροποίησης:

Διακρίνονται τρία βασικά συστήματα αερόβιας κομποστοποίσης/ βιοσταθεροποίησης:

Διακρίνονται τρείς τεχνικές αναερόβιας αποσύνθεσης των αστικών απορριμάτων:

Αναερόβια αποσύνθεση δύο φάσεων

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι ταξινόμησης των παραπάνω συστημάτων composting, αλλά από λειτουργική άποψη έχουμε:

Μία τυπική μονάδα κομποστοποίησης / βιοσταθεροποίησης γενικά περιλαμβάνει τα εξής βασικά στάδια:

Τα βασικά κριτήρια επιλογής του πλέον κατάλληλου συστήματος βιοστεθεροποίησης συνοψίζονται στον πίνακα 2.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2. Κριτήρια επιλογής συστήματος λιπασματοποίησης

Παράμετροι

Σειράδια

Αεριζόμενοι σωροί

Βιοαντιδραστήρες

Κεφάλαιο αρχικής

Εγκατάστασης

χαμηλό

χαμηλό

Υψηλό

Λειτουργικό κόστος

χαμηλό

υψηλό

χαμηλό

Απαιτήσεις γής

υψηλές

υψηλές

χαμηλές

Ελεγχόμενες παράμετροι

Συχνότητα ανάδευσης, πρόσθετα,ή προϊόν, αερισμός

Παροχή αέρα,

Παράγοντας δομής

Παροχή αέρα, ανάδευση, πρόσθετα ή προϊόν

Ευαισθησία στις Κλιματολογικές συνθήκες

Ευαίσθητο εκτός αν στεγάζεται σε υπόστεγο

Όχι ευαίσθητο

Όχι ευαίσθητο

Ρύθμιση αερισμού

περιορισμένη

πλήρης

πλήρης

Έλεγχος οσμών

Εξαρτάται από την τροφοδοσία

Εξαρτάται από την τροφοδοσία

καλός

Από οικονομοτεχνικές αναλύσεις έχει προκύψει ότι η οικονομικότερη λύση είναι κατά κανόνα το σύστημα των σειραδίων, στεγασμένο σε υπόστεγο και με δυνατότητα πρόσθετου αερισμού με φυσητήρες.Η χρησιμοποίηση στέγαστρου αποτρέπει την γρήγορη ξήρανση των σωρών και περιορίζει την έκπλυση θρεπτικών στοιχείων από τις βροχοπτώσεις.

Γενικά τα κόμποστς συνεισφέρουν μεταξύ των άλλων στην γεωργία:

  • Τα αγροοικοσυστήματα καθίστανται αρκετά ευέλικτα, ώστε να ανταπεξέρχονται στους κινδύνους που συνδέονται με τις αλλαγές του κλίματος και της αγοράς.

Ειδικότερα τα κόμποστς συνεισφέρουν μεταξύ των άλλων στο έδαφος:

 

Β. ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΓΙΑ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ

  • Βιομηχανικά απόβλητα ζωϊκής προέλευσης (υπολείμματα σφαγείων, πτηνοτροφείων).
  • Βιομηχανικά απόβλητα μεικτής προέλευσης (υπολείμματα κονσερβοποιείων, απορίμματα ζωοτροφών).
  • Άλλα διάφορα υπολλείματα, απορίμματα, απόβλητα (απόβλητα χαρτοβιομηχανίας, άλγη- φύκια, πριονίδια, λάσπη καθαρισμού καναλιών).

Στούς πίνακες 3 και 4 δίδονται οι μέσες τιμές σε οργανικά και ανόργανα στοιχεία διαφόρων υλικών που χρησιμοποιούνται για κομποστοποίηση και η χημική σύσταση διαφόρων οργανικών υπολειμμάτων % ξηρής ουσίας:

ΠΙΝΑΚΑΣ 3. Περιεκτικότητα θρεπτικών στοιχείων μερικών αρχικών υλικών για κομποστοποίηση ( Rubensan-Rauhe 1964 )

Υλικά

Νερό

%

Οργανική ουσία %

%

Ν

P2O5

K2O

CaO

Άχυρα κράμβης

16

79

0,70

0,26

1,00

2,00

Φυλλώματα πατάτας

76

22

0,40

0,16

0,83

0,78

Φυλλώματα καρότων

82

15

0,45

0,11

0,49

1,20

Άχυρα σίκαλης

14

77

0,60

0,55

0,25

0,36

Άχυρα κριθαριού

14

75

0,51

0,25

0,94

0,40

Οικιακά υπολείμματα

15

21

0,35

0,30

0,35

3,20

Κοπριά κότας

56

26

1,60

1,50

0,85

2,40

Απορίμματα WC

77

19

1,30

1,16

0,40

1,60

Τύρφη

85

14

0,40

0,04

0,01

0,60

Πίνακας 4.Χημική σύσταση διαφόρων οργανικών υπολειμμάτων % ξηρής ουσίας.

Συστατικά

Α

Β

Γ

Δ

Ε

ΣΤ

Ζ

Η

Υδατοδιαλυτά

5-30

2-20

14,14

7,29

3,07

10,60

8,47

4,46

Λίπη έλαια

5-15

1-3

5,94

23,92

10,40

10,70

0,87

2,53

Πρωτεϊνες

5-40

5-30

2,44

2,19

6,61

10,80

5,74

6,63

Ημικυτταρίνες

10-30

15-25

21,91

18,98

20,90

9,34

18,70

13,07

Κυτταρίνη

15-60

15-30

28,67

16,43

25,60

13,60

26,99

37,58

Λιγνίνη

5-30

10-25

9,46

22,68

20,80

15,10

15,95

21,56

Τέφρα

1-13

5-20

7,54

2,51

3,94

11,58

4,83

2,95

Ρητίνες

       

5,58

11,13

6,79

 

 

Α Γενικά υπολείμματα φυτών (Gray and Biddlestrone 1974)

Β Γενικά κοπριές(Gray and Biddlestrone 1974)

Γ Ώριμα στελέχη αραβοσίτου (Πολυζόπουλος 1971)

Δ Παλιές βελόνες πεύκης(Πολυζόπουλος 1971)

Ε Ελαιοπυρήνας φυγοκ. Ελ/ργείων Ηρακλείου (Μανιός Β., Κριτσωτάκης)

ΣΤ Φύλλα ελιάς από ελαιουργεία Ηρακλείου (Μανιός Β., Κριτσωτάκης)

Ζ Κληματίδες αμπελιού Ηρακλείου (Μανιός Β., Κριτσωτάκης)

Η Πυρηνόξυλο πυρηνελαιουργείων Ηρακλείου(Μανιός Β., Κριτσωτάκης)

Ειδικότερα παρατίθενται ορισμένα στοιχεία για διάφορα οργανικά υπολείμματα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδειαφέρον (Μανιός Β. και συνεργάτες).

Ελαιοπυρήνα φυγοκεντρικών ελαιουργείων: πλεονέκτημα του compost της ελαιοπηρήνας γενικά θεωρείται η μεγάλη διάρκεια παρουσίας του στο έδαφος εξαιτίας της υψηλής περιεκτικότητας του σε λιγνοκυτταρινικό σύμπλοκο (πυρήνας ελαιοκάρπου).

Φύλλα ελιάς: η μεγάλη EC του παραγόμενου compost επιβάλλει τη χρησιμοποίηση του σε μικρές αναλογίες στην παρασκευή υποστρωμάτων ή το ξέπλυμα του με νερό πρίν την χρησιμοποίηση του.

Στέμφυλα οινοποιείων: απαιτείτεται μικρή προσθήκη Ν λόγω του υπάρχοντος αλλά εγκλωβισμένου Ν στα γίγαρτα, επίσης η σχετική ανθεκτικότητα των γιγάρτων στην μικροβιακή αποδόμηση συμβάλλει στην μεγάλη διάρκεια παραμονής του παραγόμενου compost στο έδαφος.

Κληματίδες αμπελιών: έχουν το μειονέκτημα της μεγάλης διασποράς και είναι απαραίτητη η άλεση τους πρίν την χώνευση τους.Το παραγόμενο όμως προϊόν είναι υψηλής ποιότητας με αυξημένο πορώδες.

Δημοτικά αστικά απορρίμματα: βασικό πρόβλημα του παραγόμενου compost εκτός από το υψηλό κόστος παραγωγής του είναι η περιεκτικότητα του σε βαριά μέταλλα που ποικίλει ανάλογα με την προέλευση των αποριμμάτων.

Λάσπη βιολογικού καθαρισμού: παρουσιάζει γενικά το πλεονέκτημα της εύκολης επεξεργασίας αλλά έχει αυξημένη περιεκτικότητα σε βαριά μέταλλα.Στον πίνακα 5 παρουσιάζονται συγκριτικά οι μέσες τιμές σε ορισμένα βαριά μέταλλα της βιολογικής ιλύος, του αστικού κόμποστ και της κοπριάς.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5. Μέσες τιμές σε ορισμένα βαριά μέταλλα της βιολογικής ιλύος, αστικού κόμποστ και της κοπριάς.

Υλικά

μέταλλα

10 M3 βιολογικής λάσπης
~ 90% νερό

10 Tn πυκνής βιολογικής λάσπης 30-40% ξηρή ουσία

10 Tn αστικό κόμποστ

10Tn κοπριά

Χαλκός

0,4

1,6-8

0,8-1,2

0,02

Ψευδάργυρος

0,3-2,6

1,2-10,5

8,0-12

0,12

μαγγάνιο

0,6

2,4

4,2-6,0

0,4

Μολυβδαίνιο

<0,01

<0,1

0,1

0,001

Μόλυβδος

0,020

0,08

0,6-3,6

0,03-0,04

Οι ποσότητες μετάλλων σε mg που επιτρέπονται σύμφωνα με το νομοθετικό πλαίσιο να προστίθενται το χρόνο σε ένα στρέμμα καλλιεργούμενου εδάφους είναι:

Κάδμιο 0,015, χαλκός 1,200, νικέλιο 0,300, μόλυβδος 1,500, ψευδάργυρος 3,000, υδράργυρος 0,010.

Στον πίνακα 6 παρατίθενται τα βασικά θρεπτικά στοιχεία σε κόμποστ γαιωσκωλήκων από διάφορα οργανικά υποστρώματα.

ίνακας 6. Βασικά θρεπτικά στοιχεία % επι ξηρού βάρους σε κόμποστ γαιωσκωλήκων από διάφορα οργανικά υποστρώματα.

Αρχικό υλικό

Ν

P

K

Ca

Mg

Διαχωρισμένα στερεά

Αγελαδίσιας κοπριάς

2,2

0,4

0,9

1,2

0,25

Στερεή

Αγελαδίσια κοπριά

Στρωμνής

2,5

0,5

2,5

1,55

0,3

Στερεή

Κοπριά πάπιας

Στρωμνής

2,6

2,9

1,7

9,5

1

Στερεή

Κοπριά όρνιθας σε

Πριονίδια

1,8

2,7

2,1

4,8

0,7

Κοπριά προβάτων επι νωπού βάρους

1,51

0,64

0,78

4,4

1,37

Διάφορα φυτικά υπολείμματα

επι νωπού βάρους

2-2,67

0,27-2,1

0,44-3,74

1,96-4,1

0,37-1,89

Γ. ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Οι κυριότερες περιβαλλοντικές, σχεδιαστικές και λειτουργικές παράμετροι της κομποστοποίησης- βιοσταθεροποίησης γενικά είναι:

 

Στον πίνακα 7 παρουσιάζονται μερικά συνήθη υλικά με τις περιεκτικότητες τους σε Ν% επί ξηρού βάρους και τη σχέση C/N τους.

ΠΙΝΑΚΑΣ 7 . Περιεκτικότητα σε Ν% και C/N μερικών συνήθων υλικών για κομποστοποίηση.

Υλικά

Ν% (ξ.ο.)

C/N

Νωπά αστικά λύματα

5,5-6,5

6-10

Ιλύς αστικών λυμάτων

(πρωτοβάθμια επεξεργασία)

 

7-11

Ιλύς αστικών λυμάτων

(δευτεροβάθμια επεξεργασία)

 

6-8

Αστικά απορ. πλούσια σε φυτικά υπολείμματα

2-3

10-16

Οργανικό κλάσμα αστικών αποριμμάτων

 

23-66

Υπολείμματα λαχανικων

 

13

Φύλλα ελιάς

 

33

Φυτικά απορρίμματα κήπων

 

20-60

Υπολείμματα εκκοκισμού βαμβακιού

 

22

Ελαιοπυρήνας/πυρηνόξυλο

 

52

Κοπριά πουλερικών

 

10-18

Πριονίδια

 

170-500

Τύρφη

 

30-50

Υπολείμματα σφαγείων

 

15-18

Στα διαγράμματα 2,3 παρουσιάζονται η σχέση του λόγου C/N και του ρυθμού ανοργανοποίησης και ακινητοποίησης του αζώτου κατά τη διάρκεια της αποσύνθεσης των φυτικών υπλειμμάτων στο έδαφος και οι φάσεις κομποστοποίησης της οργανικής ουσίας με βάση τη σχέση C/N και τις ημέρες μετά την σταθεροποίηση και χουμοποίηση αντίστοιχα.

Αντίδραση (PH πεχά): επηρεάζει έμμεσα την κομποστοποίηση του οργανικού υλικού ασκώντας καθοριστική επίδραση στο σύνολο των αναπτυσσόμενων μικροοργανισμών.Άριστο PH θεωρείται εκείνο της ελαφρά αλκαλικής αντίδρασης (6,5-7,5) δεδομένου ότι ευνοεί την δραστηριότητα των βακτηρίων χωρίς να περιορίζει σημαντικά εκείνη των μυκήτων (Schulze1965, Cappaet et al. 1976, Manios V.and Balis 1983).

Συνήθως δεν γίνεται διόρθωση της οξύτητας του αρχικού υλικού πρίν την έναρξη εφαρμογής του composting γιατί με την έναρξη της χώνευσης το PH ανεβαίνει στην ελαφρά αλκαλική περιοχή εξαιτίας κυρίως της απελευθέρωσης αμμωνίας (Ηoyle and Μattinly 1974). Η μεταβολή της θερμοκρασίας και του PH κατά την βιοσταθεροποίηση με την μέθοδο των σειραδίων παρουσιάζονται στο διάγραμμα 4.

Θερμοκρασία: ως άριστη θερμοκρασία για την μικροβιακή δραστηριότητα θεωρείται εκείνη των 50 – 65 0C (Waksman et al.,1939). Είναι βασική παράμετρος παρακολούθησης της διαδικασίας της κομποστοποίησης ( διαπίστωση της ολοκλήρωσης της ζύμωσης), αλλά και μέσο απαλλαγής του τελικού προϊόντος από παθογόνους μικροοργανισμούς για τον άνθρωπο και τα φυτά. Η μεταβολή της θερμοκρασίας κατά την βιοσταθεροποίηση παρουσιάζεται στο διάγραμμα 5.

Οι θερμοκρασίες που απαιτούν οι διάφοροι τύποι μικροοργανισμών έχουν ως εξής:

wpe3.jpg (12281 bytes)

Διάγραμμα 4.Η μεταβολή της θερμοκρασίας και PH κατά την βιοσταθεροποίηση

Αερισμός: γενικά κατά την αερόβια αποδόμηση επιδιώκεται η διατήρηση του επιπέδου του οξυγόνου στον αέρα που είναι μέσα στο σωρό πάνω από 5% για να εξασφαλιστούν οι αερόβιες συνθήκες χώνευσης ( Μανιός Β.,Κριτσωτάκης, 1984). Η παρουσία του απαραίτητου οξυγόνου εξασφαλίζει άριστες συνθήκες για την αναπνοή των μικροοργανισμών που επιτελούν την κομποστοποίηση, αλλά και οξειδώνονται τα διάφορα οργανικά υλικά και τα προϊόντα τους. Σε εργαστηριακούς βιοαντιδραστήρες και για φύλλα ελιάς το αποτελεσματικότερο επίπεδο αερισμού βρέθηκε να είναι τα 240 cm3 αέρα /min/ kg ξ.ο.( Μανιός Β., Κριτσωτάκης ).

Άλλες παράμετροι: ανασχετικοί παράγοντες (βαριά μέταλλα, αμμωνία, τοξικά), μέθοδοι ανάδευσης των σωρών, βαθμός αποικοδόμησης/σταθεροποίησης, έλεγχος οσμών/παθογόνων, απαιτούμενη έκταση/ τύποι βιοαντιδραστήρων.

Οι παράμετροι αυτοί εξετάζονται κάθε φορά από τεχνικοοικονομική σκοπιά και επιλέγεται η καταλληλότερη λύση.

Διάγραμμα 5.Η μεταβολή της θερμοκρασίας κατά την βιοσταθεροποίηση

wpe4.jpg (11614 bytes)

 

A: C/N>30, I>m

B: 30>C/N>20, I=m

Γ: C/N<15, I>m

M= Ρυθμός ανοργανοποίησης

I= Ρυθμός ακινητοποίησης

Διάγραμμα 2. H σχέση του λόγου C/N και του ρυθμού ανοργανοποίησης και ακινητοποίησης του αζώτου κατά τη διάρκεια της αποσύνθεσης των φυτικών υπλειμμάτων στο έδαφος.

 

  Διάγραμμα 3. Οι φάσεις κομποστοποίησης της οργανικής ουσίας με βάση τη σχέση C/N και τις ημέρες μετά την σταθεροποίηση και χουμοποίηση.

DIAGR.3.TIF (188414 bytes)

 

Δ. ΑΕΡΟΒΙΑ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ

 

Σε ένα σύστημα ανοικτής κομποστοποίησης, με την προϋπόθεση της δημιουργίας κατάλληλων συνθηκών αερισμού, υγρασίας και δράσης μικροοργανισμών (βακτηρίων, μυκήτων ακτινομυκήτων), αρχίζει στο κέντρο του σωρού με την δραστηριότητα τους (1ο μεσόφιλο στάδιο, αύξηση της θερμοκρασίας μέχρι 40 ΟC), η αποδόμηση των περισσότερο εύληπτων θρεπτικών υλών (πρωτεϊνες,αμινοξέα, λιπίδια, υδατάνθρακες μικρού μοριακού βάρους). Τούτο συνεχίζεται σε δεύτερο θερμόφιλο στάδιο, όπου η θερμοκρασία μπορεί να φθάνει μέχρι και τους 75 οC , αν και αυτή ενδείκνυται να μην υπερβαίνει τους 60 οC. Κατά την διάρκεια των δύο αυτών σταδίων, εκτός από την απελευθέρωση ενέργειας υπο μορφή θερμότητας σχηματίζονται μέσω διάφορων αντιδράσεων CO2 και H2O. Ανάλογα με την φύση των υπό κομποστοποίηση υλικών και του συστήματος που ακολουθείται, οι μεγαλύτερες τιμές της θερμοκρασίας επιτυγχάνονται μετά από ένα χρονικό διάστημα 2 εβδομάδων περίπου από την έναρξη της διαδικασίας της κομποστοποίησης. Με την χρησιμοποίηση διαφόρων πρακτικών ( επιλογή κατάλληλου τύπου σωρού, τακτικές αναστροφές, κάλυψη του σωρού με συνθετικά υφάσματα κ.ά), οι υψηλές θερμοκρασίες που καταλαμβάνουν αρχικά μόνο ένα τμήμα του εσωτερικού πυρήνα του σωρού, μπορούν να επεκταθούν σε όλο τον όγκο του υγιεινοποιώντας έτσι ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του. Ικανοποιητικά επίπεδα υγιεινοποίησης (καταστροφή παθογόνων μικροοργανισμών) επιτυγχάνονται όταν όλα τα τμήματα του σωρού υποστούν μια θερμοκρασία της τάξης των 55-60 ο για όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διάρκεια.

Ακολουθεί το τρίτο στάδιο της ελάττωσης της θερμοκρασίας κατά την διάρκεια του οποίου αποδομούνται ορισμένα πολυμερή (κυτταρίνες, ημι-κυτταρίνες) και διάφορες συνθετικές ύλες που μετασχηματίζονται σε απλούστερα σάκχαρα και άλλα ενδειάμεσα μεταβολικά προϊόντα που καταναλίσκονται από άλλους μακρο- μικροοργανισμούς.

Η θερμοκρασία του σωρού ανάδευσης προδευτικά εξισώνεται με εκείνη του περιβάλλοντος και τούτο ολοκληρώνεται ανάλογα της φύσης των κομποστοποιημένων υλικών και των άλλων παραμέτρων σε 4-10 εβδομάδες από την έναρξη της διαδικασίας.

Η διαδικασία αυτή συμπληρώνεται με το τελευταίο στάδιο της ωρίμανσης , κατά την διάρκεια του οποίου ενώ συμπληρωνεται ο εποικισμός του σωρού με διάφορους εκπροσώπους της εδαφοπανίδας (ακάρεα, γαοσκώληκες κ.ά), επιτελούνται οι τελικές διεργασίες σχηματισμού των χουμικών και φουλβικών ουσιών.Στο διάγραμμα 6α παρουσιάζονται οι συχνά απαντώμενοι οργανισμοί του εδάφους. Τα στάδια μετασχηματισμού των οργανικών ενώσεων παρουσιάζονται στο διάγραμμα 6. Όσο περισσότερο χρονικό διάστημα αφήνεται να διαρκέσει η φάση αυτή, η υφή της παραγόμενης κομπόστας γίνεται περισσότερο

 

Διάγραμμα 6α .Οι συχνά απαντώμενοι οργανισμοί του εδάφους.

DIAGR.6A..JPG (129791 bytes)

wpe5.jpg (15262 bytes)
Διάγραμμα 6. Στάδια μετασχηματισμού των οργανικών ενώσεων

 

γαιώδης, ενώ τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά των παραγόμενων χουμικών παραγόντων βελτιώνονται σημαντικά. Σε αυτά τα πλαίσια η κομποστοποίηση μπορεί γενικά να διαρκέσει 10-11 εβδομάδες.

Η φυτοτοξικότητα των ανώριμων composts οφείλεται σε φυτοτοξικές ουσίες (διάφορα οργανικά οξέα, φαινόλες και φαινολικά παράγωγα)που κυρίως παράγονται κατά την διάρκεια της βιοαποδόμησης (Patrick et al, 1963, De Vleeschauwer et al, 1981).

Όλα τα συστήματα composting είναι ικανά να δώσουν ένα σταθερό και υγιειονοποιημένο προϊόν κάτω από σωστές συνθήκες εφαρμογής τους. Μία από τις υποσχόμενες και συγκριτικά ανέξοδες μεθόδους σταθεροποίησης είναι η oxygen up-take rate (OUR), σύμφωνα με την οποία καθώσ η διαδικασία της χώνευσης των υλικών προχωρεί τόσο ο ρυθμός πρόσληψης οξυγόνου μειώνεται μέχρι να φθάσει μια σταθερή τιμή που να αντικατοπτρίζει το βαθμό της σταθεροποίησης.

Ο σκοπός της υγιεινοποίησης είναι η μείωση όσο το δυνατόν των παθογόνων μικροοργανισμών για τον άνθρωπο που πρόκειται να το χρησιμοποιήσει αλλά και για τα καλλιεργούμενα φυτά. Η έκθεση των ζυμούμενων υλικών κατά την διάρκεια της κομποστοποίησης σε υψηλές θερμοκρασίες / χρόνο αποτελεί γενικά ασφαλή τρόπο υγιεινοποίησης μεγάλης ποικιλίας οργανικών υλικών. Θερμοκρασίες άνω των 45οC γενικά προκαλούν τον θάνατο όλων των θερμοανθεκτικών ειδών, σπορίων, βακτηρίων σε συγκεκριμένο χρόνο έκθεσης. Ικανοποιητικά επίπεδα υγιεινοποίησης επιτυγχάνονται όταν όλα τα τμήματα του σωρού υποστούν θερμοκρασία 60 – 65ο C για όσο το δυνατό μεγαλύτερη διάρκεια. Επίσης αναπτύσσονται ωφέλιμοι ανταγωνιστικοί μικροοργανισμοί κατά την διάρκεια της κομποστοποίησης που μειώνουν τους πληθυσμούς των παθογόνων μικροοργανισμών. Στο διάγραμμα 7 παρουσιάζεται η επίδραση θερμοκρασίας / χρόνου έκθεσης για διάφορους μικροοργανισμούς σε απορίμματα κοπράνων και ιλύ βιολογικού καθαρισμού.

 

Διάγραμμα 7. Η επίδραση θερμοκρασίας / χρόνου έκθεσης για διάφορους μικροοργανισμούς σε απορίμματα κοπράνων και ιλύ βιολογικού καθαρισμού.

Κατά το σύστημα των σειραδίων συνίσταται στην τοποθέτηση των οργανικών υλικών σε παράλληλους σωρούς τριγωνικής, τραπεζοειδούς ή ορθογώνιας διατομής, που αναδεύονται σε τακτά χρονικά διαστήματα με μηχανικό τρόπο για επίτευξη επαρκούς αερισμού και ομοιογένειας στο σωρό. Στο διάγραμμα παρουσιάζεται Οι σωροί είναι δυνατόν να αερίζονται πρόσθετα από φυσητήρες προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκής παροχή οξυγόνου, ρύθμιση της θερμοκρασίας και απομάκρυνση της περίσσειας υγρασίας.Τα παραγόμενα υγρά (στραγγίσματα) παροχετεύονται με κατάλληλες σωληνώσεις.Η λιπασματοποίηση (μεσοφιλικό, θερμοφιλικό και στάδιο ψύξης) διαρκεί περί τις 20 ημέρες και ακολουθεί στάδιο ωρίμανσης όπου οξειδώνονται τα διάφορα οργανικά οξέα που παρήχθησαν στο πρώτο στάδιο και βελτιώνεται η τελική σύσταση.Στά διαγράμματα 8,9 παρουσιάζονται ενδεικτικές διαστάσεις ενός σειραδίου και η ροή μιας τυπικής μονάδας λιπασματοποίησης με την μέθοδο των σειραδίων.

DIAGR.8.TIF (137409 bytes)

 

Διάγραμμα 8. Ενδεικτικές διαστάσεις ενός σειραδίου

Οι σωροί είναι δυνατόν να αερίζονται πρόσθετα από φυσητήρες προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκής παροχή οξυγόνου, ρύθμιση της θερμοκρασίας και απομάκρυνση της περίσσειας υγρασίας.Τα παραγόμενα υγρά (στραγγίσματα) παροχετεύονται με κατάλληλες σωληνώσεις.Η λιπασματοποίηση (μεσοφιλικό, θερμοφιλικό και στάδιο ψύξης) διαρκεί περί τις 20 ημέρες και ακολουθεί στάδιο ωρίμανσης όπου οξειδώνονται τα διάφορα οργανικά οξέα που παρήχθησαν στο πρώτο στάδιο και βελτιώνεται η τελική σύσταση.Στο διάγραμμα 10 παρουσιάζεται η χωροθέτηση μιας τυπικής μονάδας λιπασματοποίησης με την μέθοδο των σειραδίων.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 9. Ροή μονάδας λιπασματοποίησης (μέθοδος σειραδίων)
wpe6.jpg (12371 bytes)

 

Διάγραμμα 11. Διαστάσεις ενός στατικού σωρού.
diagr11.tif (196055 bytes)


Το σύστημα του αεριζόμενου στατικού σωρού διαφέρει από το σύστημα των σειραδίων στο ότι δέν υπάρχει ανάδευση, ενώ ο αερισμός επιτυγχάνεται με συνεχή παροχή αέρα διά μέσω του σωρού. Επίσης δεν χρησιμοποιείται ανακυκλοφορία προϊόντος.Στα 11,12,13 διαγράμματα παρουσιάζονται ενδεικτικές διαστάσεις ενός στατικού σωρού, συστήματα στατικού αεριζόμενου σωρού.

 

Διάγραμμα 12. Σύστημα στατικού αεριζόμενου σωρού
DIAGR.12.TIF (171164 bytes)

 

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 10. Ενδεικτική χωροθέτηση μονάδας κομποστοποίησης με την μεθόδο των σειραδίων
wpe7.jpg (15761 bytes)

Ένα συνηθισμένο πρόβλημα με τους αεριζόμενους στατικούς σωρούς είναι το φαινόμενο της πρόωρης ξήρανσης του υλικού η οποία περιορίζει την μικροβιακή δραστηριότητα πρίν αυτό καταστεί πλήρως σταθεροποιημένο με όλα τα δυσμενή αποτελέσματα που θα προκύψουν από την χρησιμοποίηση του.Ο Robinson 1991 χρησιμοποίησε με επιτυχία ένα σύστημα με το οποίο εισάγονταν νερό μέσω των σωλήνων αερισμού έτσι ώστε να περιορίζεται το φαινόμενο της πτώσης της υγρασίας. Έτσι αποφεύγονται δαπανηρές και χρονοβόρες διαδικασίες όπως η αναμόχλευση του σωρού με παράλληλη προσθήκη νερού και επανεκκίνηση της διαδικασίας κομποστοποίησης.

Στο διαγράμματα 14,15 παρουσιάζεται χωρική κομποστοποίηση με την μέθοδο των σωρών και οι φάσεις της μηχανοποιημένης παραγωγής compost.

DIAGR.13.TIF (179549 bytes)

Διάγραμμα 13. Σύστημα στατικού αεριζόμενου σωρού.

DIAGR.14.TIF (196542 bytes)

Διάγραμμα 14. Χωρική κομποστοποίηση – κατασκευή του σωρού της κομποστοποίησης.

DIAGR.15.TIF (98216 bytes)

Διάγραμμα 15. Φάσεις της μηχανοποιημένης παραγωγής compost.

 

  1. Υλικά κομποστοποίησης
  2. Κινούμενος γερανός
  3. Φρέζα κόμποστ
  4. Βυτίο υγρής κοπριάς
  5. Κοπροδιανομέας
  6. Σχηματισμός σωρού και ανάμειξη
  7. Διαβροχή σωρού
  8. Μετακίνηση-μετατόπιση

Το σύστημα του στατικού γυριζόμενου σωρού συνίσταται στην διαμόρφωση ενός σωρού με ενδεικτικές διαστάσεις ύψος 1.5μ, μήκος 3μ και πλάτος 2μ.Εξασφαλίζει ορισμένα βασικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τον στατικό αεριζόμενο σωρό όπως επαρκής τροφοδοσία με οξυγόνο, ευνοϊκότερες συνθήκες υγρασίας, καλύτερη ανάμειξη των υλικών αλλά και λεπτοτεμαχισμό τους, εξαιτίας των τακτικών αναστροφών. Αποτέλεσμα αυτών είναι η ανάπτυξη υψηλών θερμοκρασιών σε όλο τον όγκο του σωρού, έτσι αποφεύγεται η δημιουργία αναερόβιων ζωνών και τελικά επιτυγχάνεται καλή υγιειονοποίηση και η διαδικασία της κομποστοποίησης είναι γρηγορότερη.

Το σύστημα των κλειστών βιοαντιδραστήρων συνίσταται στην χρήση διαφόρων τύπων κινούμενης αναδευόμενης κλίνης, κινούμενης στερεής κλίνης, περιστρεφόμενου τυμπάνου και αναδευόμενης στερεής κλίνης, με ή χωρίς ανάδευση.Ο σχεδιασμός της βιοχημικής διεργασίας απαιτεί την ανάπτυξη κάποιου μαθηματικού μοντέλου που να περιγράφει επαρκώς την διεργασία της κομποστοποίησης. Απαιτείται κατ’ αρχήν για να σχεδιάσουμε ένα βιοαντιδραστήρα να προσδιορίσουμε τα ισοζύγια μάζας για τις βασικές μεταβλητές του συστήματος.Το επόμενο βήμα είναι ο προσδιορισμός της κινητικής των βιοαντιδράσεων και της εξάρτησης τους από τις επικρατούσες συνθήκες. Όμως η παρουσίαση της σχετικής αναλυτικής μεθοδολογίας ξεφεύγει των ορίων της παρούσας εργασίας. Στα διαγράμματα 16, 17 παρουσιάζονται διάφοροι τύποι βιοαντιδραστήρων.

 

DIAGR.16.TIF (197627 bytes)

Διάγραμμα 16. Κλειστοί βιοαντιδραστήρες αερόβιας βιοσταθεροποίησης.

 

Διάγραμμα 17. Κλειστοί βιοαντιδραστήρες αερόβιας βιοσταθεροποίησης.
DIAGR.17.TIF (21924 bytes)

 

Ε. ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΟΥ ΚΛΑΣΜΑΤΟΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΑΤΩΝ

 

Αναερόβια αποσύνθεση-ζύμωση είναι η ελεγχόμενη αποδόμηση των οργανικών υπολειμμάτων απουσία οξυγόνου με σκοπό την μετατροπή τους σε κόμποστς και βιοαέρια.

Η αποδόμηση γίνεται σε απλά κλειστά βυτία ( κιβώτια) και σε κλειστούς βιοαντιδραστήρες.Ο μικροβιακός πληθυσμός πού είναι υπεύθυνος για την αναερόβια ζύμωση αποτελείται από τρείς ομάδες βακτηρίων πού εργάζονται ταυτόχρονα αλλά ανεξάρτητα η μια ομάδα από την άλλη.Στον πίνακα 8 παρουσιάζονται οι διάφορες φάσεις αποδόμησης των στερεών οργανικών ουσιών και οι ομάδες βακτηρίων που είναι υπεύθυνες.

 

ΠΙΝΑΚΑΣ 8: Αναερόβια αποδόμηση των στερεών οργανικών ουσιών (Dunican 1980)

Συστατικά

Φάση 1η

Φάση 2η

Φάση 3η

Υδατάνθρακες

Απλά σάκχαρα

   

Πρωτεϊνες

Αμινοξέα

Οξέα

CH4 + CO2

Λιπίδια

Οξέα

   

Bακτήρια

Κυτταρολυτικά

Πρωτεολυτικά

Λιπολυτικά

Οξυγενετικά

Μεθανογενετικά

 

Προκειμένου να καταστεί δυνατή η εφαρμογή της αναερόβιας βιοσταθεροποίησης του οργανικού κλάσματος των στερεών αποβλήτων είναι απαραίτητο η προεπεξεργασία τους, που συνίσταται στην απομάκρυνση των μετάλλων, του γυαλιού και άλλων ανόργανων υλικών.

Τυπικά μια μονάδα αναερόβιας αποσύνθεσης των αστικών απορριμάτων αποτελείται από δύο τμήματα:

 

Εχουν αναπτυχθεί τρείς τεχνικές αναερόβιας αποσύνθεσης του οργανικού κλάσματος των αστικών αποβλήτων:

  1. Η συμβατική υγρή αποσύνθεση υπό μορφή αιωρήματος
  2. Η αναερόβια απόσυνθεση δύο φάσεων
  3. Η ξηρή αναερόβια αποσύνθεση

Στην Ευρώπη η κυριότερη μέθοδος πού εφαρμόζεται σήμερα είναι η μέθοδος της ξηρής αναερόβιας αποσύνθεσης Dranco.

Συνοπτικά η μέθοδος έχει ως εξής:

Tο οργανικό κλάσμα οδηγείται σε αντιδραστήρα όπου σήπτεται για 2-3 εβδομάδες.

Θεωρώντας ως μέσο εμπειρικό τύπο για την σύσταση του οργανικού κλάσματος των αποριμμάτων τον C16H27O8N (Corey, 1969) έχουμε την ακόλουθη στοιχειομετρία:

C16H27O8N +18O > 16CO2 + 12H2O + NH3

Το βιοαέριο που παράγεται καίγεται προς παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το υπόλειμμα του αντιδραστήρα αφυδατώνεται ως 60%. Το υγρό κλάσμα χρησιμοποιείται για τη ρύθμιση της υγρασίας της τροφοδοσίας και τελικά οδηγείται σε μονάδα εξάτμισης. Το συμπύκνωμα της πρέσας και το υπόλειμμα του εξατμιστήρς αναμιγνύονται και το μείγμα αφήνεται να ωριμάσει οπότε σχηματίζεται το τελικό ώριμο κόμποστ.Το υλικό αυτό είναι σταθεροποιημένο και απαλλαγμένο από παθογόνους οργανισμούς. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί όπως και τα διάφορα κόμποστς της αερόβιας βιοστεθεροποίησης ως εδαφοβελτιωτικό ή ως επικαλυπτικό στην υγειονομική ταφή των αποριμμάτων.

 

ΣΤ. ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΔΙΕΘΝΩΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΚΟΜΠΟΣΤΩΝ

 

 

Περιεκτικότητα σε υγρσία, ξηρά ουσία

Πυκνότητα

Μηχανική σύσταση

Περιεκτικότητα σε ξένες ύλες

Λίθοι

Φανόμενο ειδικό βάρος

Οργανική ουσία

Αποδομήσιμη οργανική ουσία

Περιεκτικότητα σε αποδομήσιμες οργανικές ουσίες, πτητικές ουσίες

Περιεκτικότητα σε άλατα

Υδατοχωρητικότητα

Θρεπτικά στοιχεία

Νιτρικά και αμμωνιακά

Ανόργανες τοξικές ουσίες (βαριά μέταλλα)

Τοξικές και επικίνδυνες οργανικές ενώσεις

 

Βαθμός αποδόμησης

Φυτοανεκτικότητα – φυτοτοτοξικότητα

Μικροβιολογική και παρασιτολογική επιβάρυνση {(ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός των Fecal coliforms Escherichia coli), ποιοτικός προσδιορισμός salmonella spp.}

 

φορέας παραγωγής

είδος

σύνθεση (σύσταση, διάμετρος κόκκων,περιεκτικότητα σε άλατα,οργανική ουσία κ.ά.)

πεδία εφαρμογής του προϊόντος (καλλιέργειες, συνιστώμενες δόσεις εφαρμογής)

Στον πίνακα 9 παρουσιάζονται ενδεικτικές τιμές για διάφορους ποιοτικούς χαρακτήρες των κόμποστ.

 

Πίνακας 9 .Ενδεικτικές τιμές για διάφορους ποιοτικούς χαρακτήρες των κόμποστ.

Παράμετρος Διακύμανση  
Οργανική ουσία 20-60 % Ξ.Υ
Περιεκτικότητα σε υδατοδιαλυτά άλατα 1-5 G/l
Ολικό άζωτο

Υδατοδιαλυτό άζωτο

0,5-2,0

0,05-0,2

% Ξ.Υ

G/l Ν.Υ.

Ολικός φωσφόρος

υδατοδιαλυτός φωσφόρος

0,3-1,0

0,5-1,5

% Ξ.Υ

G/l Ν.Υ.

Ολικο κάλιο

Υδατοδιαλυτό κάλιο

0,5-2,0

2,0-4,0

% Ξ.Υ

G/l Ν.Υ.

Ολικό μαγνήσιο

Υδατοδιαλυτό μαγνήσιο

0,2-1,0

0,2-1,0

% Ξ.Υ

G/l Ν.Υ.

Ολικο ασβέστιο 2,0-6,0 % Ξ.Υ
CaO 6,0-12,0 % Ξ.Υ
PH 6-9  
Περιεκτικότητα σε βαριά μέταλλα Cd:1,5- Cu:100- NI:50

Zn:400- Pb:150- Cr:100

Mg/kg Ξ.Υ.
Υγρασία 20-50 % Ν.Υ.